HISTORIA DO´┐ŻWIADCZALNYCH WARSZTAT´┐ŻW LOTNICZYCH
por. Jan G´┐ŻBICKI


1901-1940 - kierownik kontroli fabrycznej, pilot do´┐Żwiadczalny

 

Jan G´┐Żbicki urodzi´┐Ż si´┐Ż 5 kwietnia 1901 roku w Warszawie przy ulicy Wielkiej jako syn Zdzis´┐Żawa i Zofii Aleksandry z domu Jeziora´┐Żskiej1. 19 maja zosta´┐Ż ochrzczony w ko´┐Żciele Wszystkich ´┐Żwi´┐Żtych przy placu Grzybowskim. Mia´┐Ż o dwa lata starsz´┐Ż siostr´┐Ż Wand´┐Ż Zofi´┐Ż. W dzieci´┐Żstwie mieszka´┐Ż przy ulicy Marsza´┐Żkowskiej 55 (róg Kaliksta 1, pó´┐Żniej ´┐Żniadeckich 1). Ucz´┐Ższcza´┐Ż do Zak´┐Żadu Naukowego Edwarda Rontalera. Szko´┐Ża ta, znajduj´┐Żca si´┐Ż do roku 1911 przy ´┐Żwczesnej ulicy Kaliksta 8 (obecnie ´┐Żniadeckich), a nast´┐Żpnie przy ulicy Pi´┐Żknej 46, podlega´┐Ża rosyjskiemu Ministerstwu Skarbu co daw´┐Żo jej wiele swobody i pozwala´┐Żo na to by wyk´┐Żady by´┐Ży prowadzone po polsku.

11 listopada 1918 roku Jan G´┐Żbicki wst´┐Żpi´┐Ż na ochotnika do Wojska Polskiego. Pocz´┐Żtkowo przydzielono go do stacjonuj´┐Żcego na Mokotowie Batalionu Uzupe´┐Żnie´┐Ż Lotnictwa, gdzie przez oko´┐Żo dwa miesi´┐Żce s´┐Żu´┐Ży´┐Ż jako wartownik. Wkr´┐Żtce zda´┐Ż egzamin na mechanika p´┐Żatowcowego i 20 stycznia nast´┐Żpnego roku zosta´┐Ż przeniesiony do kompanii mechanik´┐Żw, kt´┐Żra przydzieli´┐Ża go do Szko´┐Ży Lotniczej w Warszawie. Tu zajmowa´┐Ż si´┐Ż obs´┐Żug´┐Ż samolot´┐Żw. Jeszcze w tym samym roku zda´┐Ż matur´┐Ż, a nast´┐Żpnie 24 sierpnia 1919 roku zosta´┐Ż uczniem-pilotem we Francuskiej Szkole Pilot´┐Żw. Uko´┐Żczy´┐Ż j´┐Ż w stopniu kaprala. 11 listopada tego samego roku trafi´┐Ż do Ni´┐Ższej Szko´┐Ży Pilot´┐Żw w Krakowie. We wrze´┐Żniu 1920 roku Szko´┐Ż´┐Ż przeniesiono do Bydgoszczy. Tam 1 grudnia nast´┐Żpi´┐Żo po´┐Ż´┐Żczenie z Francusk´┐Ż Szko´┐Ż´┐Ż Pilot´┐Żw. W ten spos´┐Żb powsta´┐Ża Ni´┐Ższa Szko´┐Ża Pilot´┐Żw w Bydgoszczy. Jan G´┐Żbicki uko´┐Żczy´┐Ż j´┐Ż 25 kwietnia 1921 roku. Kolejnym etapem szkolenia by´┐Ż trzymiesi´┐Żczny kurs w Wielkoposkiej Szkole Podchor´┐Ż´┐Żych Piechoty w tym samym mie´┐Żcie, kt´┐Żry lotnik odby´┐Ż w okresie od 12 maja do 27 sierpnia 1921 roku. Zdobyte do´┐Żwiadczenie i wiedza pozwoli´┐Ży Janowi G´┐Żbickiemu na wst´┐Żpienie do Wy´┐Ższej Szko´┐Ży Pilota´┐Żu w Grudzi´┐Żdzu. gdzie przez trzy miesi´┐Żce doskonali´┐Ż swoje umiej´┐Żtno´┐Żci w pilota´┐Żu. Ju´┐Ż wtedy musiano w nim dostrzec zdolnego pilota, gdy´┐Ż po uko´┐Żczeniu kursu pozosta´┐Ż w szkole na kolejne dziewi´┐Ż´┐Ż miesi´┐Żcy pracuj´┐Żc w niej jako instruktor. 5 pa´┐Żdziernika 1922 roku otrzyma´┐Ż stopie´┐Ż podporucznika.

Pierwszym przydzia´┐Żem po zko´┐Żczeniu pracy w grudzi´┐Żdzkiej szkole by´┐Ża borykaj´┐Żca si´┐Ż w´┐Żwczas z trudno´┐Żciami sprz´┐Żtowymi 6 Eskadra Wywiadowcza 2 Pu´┐Żku Lotniczego w Krakowie. Eskadra ta, zwana "lwowsk´┐Ż", by´┐Ża najstarsz´┐Ż jednostk´┐Ż lotnicz´┐Ż w Polsce. Swoj´┐Ż dzia´┐Żalno´┐Ż´┐Ż rozpocz´┐Ża na podlwowskim lotnisku Lewand´┐Żwka w pierwszych dniach listopada 1918 roku bior´┐Żc czynny udzia´┐Ż w Obronie Lwowa. 1 pa´┐Żdziernika 1923 roku Jan G´┐Żbicki awansowa´┐Ż na porucznika pilota. W listopadzie tego samego roku po´┐Żegna´┐Ż si´┐Ż z krakowsk´┐Ż jednostk´┐Ż i zosta´┐Ż przydzielony do 1 Pu´┐Żku Lotniczego w Warszawie, gdzie s´┐Żu´┐Ży´┐Ż najpierw w 12 Eskadrze Wywiadowczej a potem w 7 Eskadrze My´┐Żliwskiej im T. Ko´┐Żciuszki. W lipcu 1925 roku mia´┐Ż wypadek w kt´┐Żrym dozna´┐Ż po´┐Żamania n´┐Żg. Do listopada przebywa´┐Ż w szpitalu okr´┐Żgowym w Warszawie, po czym powr´┐Żci´┐Ż do s´┐Żu´┐Żby w eskadrze. Podczas przewrotu w maju 1926 roku lotnik otrzyma´┐Ż ran´┐Ż postrza´┐Żow´┐Ż.

1 kwietnia 1927 roku Jan G´┐Żbicki zosta´┐Ż s´┐Żuchaczem Instruktorskiego Kursu Strzwlania i Bombardowania w Grudzi´┐Żdzu. Po jego zako´┐Żczeniu w lipcu tego samego roku powr´┐Żci´┐Ż do 7 Eskadry My´┐Żliwskiej. Nie trwa´┐Żo to jednak d´┐Żugo, gdy´┐Ż ju´┐Ż w sierpniu zosta´┐Ż przeniesiony do Poznania gdzie pe´┐Żni´┐Ż obowi´┐Żzki dow´┐Żdcy jednej z eskadr my´┐Żliwskich 3 Pu´┐Żku Lotniczego. Tak by´┐Żo a´┐Ż do 27 marca 1928 roku kiedy to b´┐Żd´┐Żc ponownie w stolicy rozpocz´┐Ż´┐Ż s´┐Żu´┐Żb´┐Ż w 111 Eskadrze My´┐Żliwskiej. Niebawem czeka´┐Ża go jednak kolejna zmiana - 5 listopada tego samego roku zosta´┐Ż instruktorem w Centrum Wyszkolenia Podoficer´┐Żw Lotnictwa w Bydgoszczy. Nowa, stabilna praca pozwoli´┐Ża lotnikowi po´┐Żwi´┐Żci´┐Ż wi´┐Żcej czasu na ´┐Życie rodzinne. 8 grudnia 1929 roku Janowi G´┐Żbickiemu i jego ´┐Żonie Jadwidze2 urodzi´┐Ż si´┐Ż syn Janusz. P´┐Żtora roku p´┐Żniej - 16 kwietnia 1931 roku - pa´┐Żstwo G´┐Żbiccy doczekali si´┐Ż kolejnego potomka, kt´┐Żremu dali na imi´┐Ż Andrzej. Stanowisko instruktora Jan G´┐Żbicki zajmowa´┐Ż do ko´┐Żca marca 1934. Nast´┐Żpnego dnia rozpocz´┐Ż´┐Ż Kurs Oficer´┐Żw Technicznych, kt´┐Żry potrwa´┐Ż do ko´┐Żca wrze´┐Żnia. Po jego uko´┐Żczeniu zosta´┐Ż kierownikiem Nadzoru Technicznego 4 Pu´┐Żku Lotniczego w Toruniu. W maju 1935 roku zako´┐Żczy´┐Ż prac´┐Ż w pu´┐Żku i pozostawa´┐Ż w dyspozycji D.O.K. Toru´┐Ż.

W listopadzie 1935 roku, po ponad siedemnastoletniej czynnej s´┐Żu´┐Żbie wojskowej, Jan G´┐Żbicki zosta´┐Ż przeniesiony w stan spoczynku i podj´┐Ż´┐Ż prac´┐Ż w Do´┐Żwiadczalnych Warsztatach Lotniczych jako kierownik kontroli fabrycznej. Wkr´┐Żtce przej´┐Ż´┐Ż te´┐Ż od Kazimierza Chorzewskiego obowi´┐Żzki pilota do´┐Żwiadczalnego3. W okresie tym mieszka´┐Ż wraz z ´┐Żon´┐Ż i synkami w Warszawie przy ulicy Skolimowskiej 3. Jego praca dawa´┐Ża mu mo´┐Żliwo´┐Ż´┐Ż robienia weekendowych wycieczek lotniczych wraz z rodzin´┐Ż. Lata´┐Ż nie tylko po Polsce. Jako lotniczy turysta odwiedza´┐Ż tak´┐Że Francj´┐Ż, W´┐Żochy, p´┐Żnocne Niemcy, Rumuni´┐Ż, Jugos´┐Żawi´┐Ż, Szwajcari´┐Ż, Szwecj´┐Ż i Dani´┐Ż. Zna´┐Ż dobrze j´┐Żzyki rosyjski i francuski. Nieco s´┐Żabiej pos´┐Żugiwa´┐Ż si´┐Ż niemieckim.

Rano 25 pa´┐Żdziernika 1938 roku Jan G´┐Żbicki wystartowa´┐Ż na RWD-13S SP+BJM do Radomia. Jako pasa´┐Żer towarzyszy´┐Ż mu delegat LOPP Jerzy Rieger. Po dolocie do miasta, samolot zatoczy´┐Ż kr´┐Żg nad Placem Wytwórni Broni, gdzie w obecno´┐Żci ministra komunikacji Juliusza Ulrycha obochodzono ´┐Żwi´┐Żto Kolejarza, a nast´┐Żpnie skierowa´┐Ż si´┐Ż na lotnisko w Sadkowie i o godzinie 10-tej wyl´┐Żdowa´┐Ż przed zgromadzon´┐Ż pi´┐Żtnastotysi´┐Żczn´┐Ż publiczno´┐Żci´┐Ż. W´┐Żród tak licznie przyby´┐Żych mieszka´┐Żców Radomia wi´┐Żkszo´┐Ż´┐Ż stanowili ´┐Żydzi. Cz´┐Ż´┐Ż z nich by´┐Ża pracownikami ´┐Żydowskiej Fabryki skór "Ludowika" Matias Hendler i spó´┐Żka, która ufundowa´┐Ża przyprowadzon´┐Ż z Warszawy maszyn´┐Ż. Nie zabrak´┐Żo równie´┐Ż przedstawicieli LOPP, w´┐Żadz miasta oraz wojskowych. Nast´┐Żpi´┐Żo uroczyste przekazanie RWD-13S dowódcy lotniska w Sadkowie z przeznaczeniem dla 2. Pu´┐Żku Lotniczego. Przemówienie na cze´┐Ż´┐Ż Armii Polskiej wyg´┐Żosi´┐Ż wspó´┐Żw´┐Ża´┐Żciciel garbarni, dr Maks Hendler. Na zako´┐Żczenie uroczysto´┐Żci Jan G´┐Żbicki wykona´┐Ż lot pokazowy nowego samolotu. Pasa´┐Żerem by´┐Ż dyrektor Towarzystwa Przemys´┐Żowców Ziemi Radomskiej, in´┐Ż. W´┐Żoczkowski.

W maju 1939 roku Jan G´┐Żbicki otrzyma´┐Ż orzeczenie o zdolno´┐Żci do s´┐Żu´┐Żby liniowej jako pilot komunikacyjny. Na pocz´┐Żtku lipca dokona´┐Ż oblotu pierwszego seryjnego egzemplarza RWD-21 nosz´┐Żcego rejestracj´┐Ż SP-BRE. R´┐Żwnie´┐Ż ostatnia maszyna tego typu, SP-BRM, wykona´┐Ża tu´┐Ż przed wybuchem wojny sw´┐Żj pierwszy lot prowadzona przez Jana G´┐Żbickiego. Po´┐Żr´┐Żd innych samolot´┐Żw, kt´┐Żre oblata´┐Ż by´┐Żo mi´┐Żdzy innymi kilka RWD-17 (SP-BOL, SP-BOP, SP-BOT, SP-BOW, SP-BOX i SP-BOZ). 30 sierpnia otrzyma´┐Ż niebiesk´┐Ż kart´┐Ż moblizacyjn´┐Ż, zostaj´┐Żc tym samym wyreklamowanym z wojska do fabryki DWL.

Od 2 wrze´┐Żnia 1939 roku bra´┐Ż udzia´┐Ż w ewakuacji samolot´┐Żw RWD znajduj´┐Żcych si´┐Ż na terenie Warsztat´┐Żw w chwili wybuchu dzia´┐Ża´┐Ż wojennych. Z Ok´┐Żcia przez Bielany, M´┐Żociny, Lublin i Stanis´┐Żaw´┐Żw dotar´┐Ż lotem na l´┐Żdowisko Markowce, sk´┐Żd 14 wrze´┐Żnia odlecia´┐Ż wraz z cz´┐Żci´┐Ż swoich koleg´┐Żw do Bukaresztu. By´┐Ż kierownikiem pierwszej grupy pracownik´┐Żw DWL, kt´┐Żra 8 pa´┐Żdziernika wyjecha´┐Ża poci´┐Żgiem ze stolicy Rumunii i przez Belgrad dotar´┐Ża do Aten. Razem z Janem G´┐Żbickim jechali m.in. Leszek Dul´┐Żba, Jerzy Drzewiecki i Stefan Lachky. 15 pa´┐Żdziernika pragn´┐Żcym dotrze´┐Ż do Wielkiej Brytanii podr´┐Żnikom uda´┐Żo si´┐Ż dosta´┐Ż na pok´┐Żad odp´┐Żywaj´┐Żcego z portu w Pireusie statku "SS Pu´┐Żaski", kt´┐Żry przywi´┐Żz´┐Ż ich 23 pa´┐Żdziernika do Marsylii, sk´┐Żd przedostali si´┐Ż do Pary´┐Ża. Tu Jan G´┐Żbicki zg´┐Żosi´┐Ż si´┐Ż 26 listopada 1939 roku do stacji zbiorczej na Le Bourget, gdzie zosta´┐Ż przyj´┐Żty do Oddzia´┐Ż´┐Żw Polskich we Francji. Jego pobyt w tym kraju nie trwa´┐Ż jednak d´┐Żugo, gdy´┐Ż ju´┐Ż 7 grudnia, wraz z Eugeniuszem Przysieckim oraz trzynastoma innymi polskimi lotnikami, znalaz´┐Ż si´┐Ż w brytyjskim Eastchurch, gdzie wst´┐Żpi´┐Ż w szeregi RAF (nr s´┐Ż. 76605). Wkr´┐Żtce otrzyma´┐Ż przydzia´┐Ż do 300 Dywizjonu Bombowego Ziemi Mazowieckiej.

Jan Gŕbicki

Dywizjon ten, dowodzony przez by´┐Żego dyrektora PLL "Lot" pp´┐Żk. pil. Wac´┐Żawa Makowskiego, rozpocz´┐Ż´┐Ż dzia´┐Żalno´┐Ż´┐Ż w dniu 1 lipca 1940. Jan G´┐Żbicki wraz z innymi polskimi lotnikami rozpocz´┐Ż´┐Ż szkolenie na samolotach Fairey Battle. 7 wrze´┐Żnia og´┐Żoszono pogotowie operacyjne, a dotychczasowe treningi za´┐Ż´┐Żg zosta´┐Ży ograniczone. Spowodowane to by´┐Żo decyzj´┐Ż Bomber Command o u´┐Życiu dywizjonu do atak´┐Żw na si´┐Ży niemieckie przygotowuj´┐Żce si´┐Ż u wybrze´┐Ży Francji do inwazji na Wielk´┐Ż Brytani´┐Ż. Pocz´┐Żtkowo pierwszy lot bojowy planowano na 12 wrze´┐Żnia, ale ze wzgl´┐Żdu na niedogodne warunki pogodowe postanowiono op´┐Żni´┐Ż wykonanie operacji. Ostatecznie sw´┐Żj chrzest bojowy jednostka przesz´┐Ża 14 wrze´┐Żnia wykonuj´┐Żc razem z trzema za´┐Żogami 301 Dywizjonu Bombowego bombardowanie barek inwazyjnych w Boulogne.

Kpt. Jan G´┐Żbicki wykona´┐Ż sw´┐Żj pierwszy lot bojowy nast´┐Żpnego dnia. O godzinie 1905 pilotowany przez niego Battle L5356 (BH-R) wzbi´┐Ż si´┐Ż w powietrze i obra´┐Ż kurs na Boulogne. Razem z nim lecieli st. sier´┐Ż. obs. Edward Morawa i kpr. r/op. strz. Tadeusz Egierski. Co ciekawe, w tej samej wyprawie bombowej wzi´┐Ż´┐Ż tak´┐Że udzia´┐Ż lec´┐Żcy na Battle L5530 (BH-A) kpt. pil. Stefan Kry´┐Żski, by´┐Ży adjutant Prezydenta RP Ignacego Mo´┐Żcickiego, cz´┐Żonek Aeroklubu Gda´┐Żskiego, kt´┐Żry p´┐Żtora roku wcze´┐Żniej wraz z dr Eugeniuszem Przysieckim wykona´┐Ż na RWD-13 lot z Warszawy do Teheranu. Samolot G´┐Żbickiego dotar´┐Ż nad cel o 2043 i nurkuj´┐Żc z 7500 do 5000 st´┐Żp przez pi´┐Ż´┐Ż minut bombardowa´┐Ż barki. Jednocze´┐Żnie ostrzelano reflektory. Powr´┐Żt na macierzyste lotnisko Swinderby nast´┐Żpi´┐Ż oko´┐Żo godziny 23.

Kolejny lot bojowy kpt. Jana G´┐Żbickiego i jego za´┐Żogi odby´┐Ż si´┐Ż w nocy z 25 na 26 wrze´┐Żnia. Tym razem przydzielono im Battle'a L5499 (BH-Y). Celem wyprawy by´┐Ży niemieckie jednostki nawodne ko´┐Żo Ostendy. Maszyna wystartowa´┐Ża z lotniska o 305. Nad celem napotkano siln´┐Ż obron´┐Ż przeciwlotnicz´┐Ż. Mimo to bombardowania uda´┐Żo si´┐Ż dokona´┐Ż, a po jego wykonaniu pilot zauwa´┐Ży´┐Ż eksplozje. Po czterech godzinach lotu Battle powr´┐Żci´┐Ż do bazy.

Do swojego trzeciego i zarazem ostatniego lotu bojowego kpt. Jan G´┐Żbicki wystartowa´┐Ż z lotniska Swinderby 13 pa´┐Żdziernika 1940 roku o godzinie 1740. Celem wyprawy by´┐Żo ponownie bombardowanie Boulogne. W drodze powrotnej lotnicy napotkali mg´┐Ż´┐Ż. Dwukrotna pr´┐Żba l´┐Żdowania w Newton nie powiod´┐Ża si´┐Ż. Pomimo zagro´┐Żenia spotkaniem z samolotami Luftwaffe, postanowiono spr´┐Żbowa´┐Ż dolecie´┐Ż do lotniska macierzystego. Niestety, z powodu wyczerpania si´┐Ż zapasu paliwa, o godzinie 2155, dosz´┐Żo do przeci´┐Żgni´┐Żcia maszyny. Pozbawiony dostatecznej si´┐Ży no´┐Żnej Battle wszed´┐Ż w lot nurkowy i pikuj´┐Żc ku ziemi rozbi´┐Ż si´┐Ż w okolicach miast Oxton i Calverton w hrabstwie Nottingham. Ca´┐Ża za´┐Żoga zgin´┐Ża. Do celu zabrak´┐Żo zaledwie 22 mil. Jan G´┐Żbicki pochowany zosta´┐Ż na cmentarzu w Southern West Bridgford, gr´┐Żb nr 62A, sekcja T25.

Symboliczny gr´┐Żb Jana G´┐Żbickiego znajduje si´┐Ż na Cmentarzu Stare Pow´┐Żzkowski w Warszawie (kwatera 30, rz´┐Żd 3, miejsce 13).

 

Przypisy:

1 Jan G´┐Żbicki by´┐Ż bratem ciotecznym Jana Nowaka (Zdzis´┐Żawa Antoniego) Jeziora´┐Żskiego.

2 Jadwiga Maria z Sikorskich G´┐Żbicka zmar´┐Ża 19 maja 1987 roku w Londynie w wieku 80 lat.

3 W latach trzydziestych pilota do´┐Żwiadczalnego okre´┐Żlano mianem "pilot oblatuj´┐Żcy".

 

Czasopisma:

Nasz Przegl´┐Żd - 30.09.1938

Nowy Dziennik - 28.09.1938

Trybuna nr. 9 - 30.09.1938

 

 

Teksty i opracowanie: (c) 2010-2018, Robert Gujski.
Wszelkie prawa zastrze´┐Żone. Wszelkiego rodzaju kopiowanie, bez zgody autora, zabronione.