HISTORIA DO´┐ŻWIADCZALNYCH WARSZTAT´┐ŻW LOTNICZYCH
in´┐Ż. Jan Id´┐Żkowski


1910 - 1941 - konstruktor

 

Jan Id´┐Żkowski urodzi´┐Ż si´┐Ż 5 maja 1910 roku w Kijowie jako syn Stefana i Heleny z domu Kraczkiewicz. Mia´┐Ż o sze´┐Ż´┐Ż lat starsz´┐Ż siostr´┐Ż Ann´┐Ż, zmar´┐Ż´┐Ż w maju 1926 roku, i starszego o trzy lata brata Tadeusza. W roku 1911 rodzina Id´┐Żkowskich mieszka´┐Ża ju´┐Ż we W´┐Żoc´┐Żawku, gdzie 3 maja tego roku przysz´┐Żo na ´┐Żwiat najm´┐Żodsze z dzieci - c´┐Żrka Wanda. Przed rokiem 1928 wszyscy przeprowadzi si´┐Ż do stolicy i zamieszkali przy ulicy Topolowej 8, niedaleko Lotniska Mokotowskiego, a Stefan Id´┐Żkowski rozpocz´┐Ż´┐Ż prac´┐Ż na stanowisku s´┐Żdziego Najwy´┐Ższego Trybuna´┐Żu Administracyjnego w Warszawie.

W roku 1936, b´┐Żd´┐Żc studentem Sekcji Lotniczej Politechniki Warszawskiej, Jan Id´┐Żkowski zainicjowa´┐Ż projekt samolotu s´┐Żabisilnikiwegi MIP Smyk. Do pomys´┐Żu realizacji do´┐Ż´┐Żczyli si´┐Ż Ludwik Moczarski i Jerzy P´┐Żoszajski. Profesor Gustaw Mokrzycki, u kt´┐Żrego by´┐Ża to trzecia praca przej´┐Żciowa, postawi´┐Ż przed konstruktorami zadanie uzyskania mo´┐Żliwie jak najlepszych osi´┐Żg´┐Żw poprzez staranne opracowanie aerodynamiczne p´┐Żatowca, przy jednoczesnym u´┐Życiu nap´┐Żdu o ma´┐Żej mocy. Z tego powodu motoszbowiec mia´┐Ż mie´┐Ż chowane powozie, a nawet p´┐Żoz´┐Ż ogonow´┐Ż. Z tego ostatniego pomys´┐Żu ostatecznie jednak zrezygnowano. Najwi´┐Żkszy wk´┐Żad w opracowanie konstrukcji wni´┐Żs´┐Ż Ludwik Moczarski. Janowi Id´┐Żkowskiemu przypad´┐Żo opracowanie aerodynamiki p´┐Żatowca.

Na pocz´┐Żtku nast´┐Żpnego roku model Smyka przeszed´┐Ż badania w Instytucie Aerodynamicznym Politechniki Warszawskiej. Wkr´┐Żtce w Harcerskich Warsztatach Szybowcowych na lotnisku mokotowskim konstruktorzy przyst´┐Żpili do budowy prototypu. Pod koniec wrze´┐Żnia maszyna by´┐Ża gotowa, jednak Kontrola Cywilnych Statk´┐Żw Powietrznych wykry´┐Ża i nakaza´┐Ża usuni´┐Żcie stu pi´┐Żtnastu usterek. Ostatecznie Smyk wzbi´┐Ż si´┐Ż po raz pierwszy w powietrze 1 pa´┐Żdziernika 1937 roku. Pilotowa´┐Ż go oblatywacz DWL, Aleksander Onoszko.

Pierwsze pr´┐Żbne loty, wykonane jeszcze z zablokowanym podwoziem wykaza´┐Ży, ´┐Że nowy motoszybowiec mia´┐Ż kr´┐Żtki start, du´┐Że wznoszenie i wykazywa´┐Ż si´┐Ż dobr´┐Ż stateczno´┐Żci´┐Ż. Mankamentem okaza´┐Żo si´┐Ż natomiast za ci´┐Żkie ´┐Żmig´┐Żo oraz niedostateczne ch´┐Żodzenie silnika. Ta ostatnia wada sprawi´┐Ża, ´┐Że w pierwszej po´┐Żowie pa´┐Żdziernika Smyk wykona´┐Ż ´┐Ż´┐Żcznie zaledwie jedn´┐Ż godzin´┐Ż lot´┐Żw. Konieczne poprawki wykonano w zim´┐Ż. W roku 1938 Smyk przeszed´┐Ż pomy´┐Żlnie pr´┐Żby w ITL. Podczas tych bada´┐Ż okaza´┐Żo si´┐Ż, ´┐Że pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż maksymalna jest wi´┐Żksza o 10 km/h od obliczeniowej, a pu´┐Żap wy´┐Ższy o 500 m. Stwiedzono tak´┐Że, i´┐Ż motoszybowiec wykonuje poprawnie podstawowe figury akrobacji lotniczej, oraz ´┐Że ´┐Żatwo mo´┐Żna go wyprowadzi´┐Ż z korkoci´┐Żgu.

Po uko´┐Żczeniu wszystkich bada´┐Ż Smyk otrzyma´┐Ż rejestracj´┐Ż SP-834 i znajdowa´┐Ż si´┐Ż pod opiek´┐Ż konstruktor´┐Żw co sprawi´┐Żo, ´┐Że najcz´┐Żciej na tej udanej maszynie lata´┐Ż Jan Id´┐Żkowski. Wykona´┐Ż on przeloty m.in. do P´┐Żocka, Brze´┐Żcia i ´┐Żowicza, a 19 czerwca 1938 roku wzi´┐Ż´┐Ż udzia´┐Ż w zlocie lotniczym w Toruniu.

Z pocz´┐Żtkiem roku 1939 Jan Id´┐Żkowski rozpocz´┐Ż´┐Ż prac´┐Ż w Do´┐Żwiadczalnych Warsztatach Lotniczych jako konstruktor. Na wiosn´┐Ż wszed´┐Ż w sk´┐Żad zespo´┐Żu, kt´┐Żry pod kierunkiem Jerzego Drzewieckiego rozpocz´┐Ż´┐Ż prace nad projektem my´┐Żliwca RWD-25. Do wybuchu wojny zdo´┐Żano jedynie zbudowa´┐Ż makiet´┐Ż nowego samolotu.

Podczas okupacji Jan Id´┐Żkowski prowadzi´┐Ż warsztat Mechaniki Precyzyjnej przy ulicy Przemys´┐Żowej 28 w Warszawie. Dzia´┐Żalno´┐Ż´┐Ż ta maskowa´┐Ża mieszcz´┐Żc´┐Ż si´┐Ż w podziemiach zak´┐Żadu tajn´┐Ż drukarni´┐Ż "Sza´┐Żca" i "Biuletynu Informacyjnego". Za swoj´┐Ż aktywno´┐Ż´┐Ż w konspiracji Jan Idzikowski zosta´┐Ż przez okupanata aresztowany i 29 maja 1941 roku osadzony w obozie koncentracyjnym w O´┐Żwi´┐Żcimiu, gdzie 27 listopada tego samego roku poni´┐Żs´┐Ż ´┐Żmier´┐Ż. Pochowany zosta´┐Ż grobie rodzinnym Stefana Id´┐Żkowskiego w Warszawie na Starych Pow´┐Żzkach (kwatera M, rzad 5, miejsce 28).

 

 

Teksty i opracowanie: (c) 2015 - 2016, Robert Gujski.
Wszelkie prawa zastrze´┐Żone. Wszelkiego rodzaju kopiowanie, bez zgody autora, zabronione.