HISTORIA DO´┐ŻWIADCZALNYCH WARSZTAT´┐ŻW LOTNICZYCH
RWD-11

RWD-11

W roku 1933 in´┐Żynierowie Jerzy Drzewiecki i Stanis´┐Żaw Rogalski przyst´┐Żpili do opracowywania samolotu pasa´┐Żerskiego zabieraj´┐Żcego na pok´┐Żad dw´┐Żch pilot´┐Żw i sze´┐Żciu pasa´┐Żer´┐Żw. Nowy projekt otrzyma´┐Ż nazw´┐Ż RWD-11. Jego konkurentem by´┐Ż PZL-27 powsta´┐Ży pod kierownictwem in´┐Ż. Zbys´┐Żawa Cio´┐Żkosza w pobliskich Pa´┐Żstwowych Zak´┐Żadach Lotniczych. Nowa konstrukcja mia´┐Ża r´┐Żwnie´┐Ż s´┐Żu´┐Ży´┐Ż do przeszkalania pilot´┐Żw wojskowych na samoloty dwusilnikowe.

Data oblotu:
stycze´┐Ż 1936

Wyprodukowano:
1 sztuk´┐Ż

Konstruktorzy:
Stanis´┐Żaw Rogalski
Jerzy Drzewiecki

Stanislaw Rogalski
Jerzy Drzewiecki


Samolot pasa´┐Żerski

 

Budow´┐Ż prototypu, zam´┐Żwionego przez Dow´┐Żdztwo Lotnictwa i nosz´┐Żcego numer fabryczny 92, rozpocz´┐Żto w pierwszej po´┐Żowie 1934 roku. Finansowanie prac mia´┐Żo by´┐Ż uregulowane na podstawie umowy zawartej mi´┐Żdzy kierownictwem DWL a zast´┐Żpc´┐Ż gen. Ludomi´┐Ża Rayskiego do spraw zaopatrzenia, p´┐Żk. Henrykiem Abczy´┐Żskim. Uzgodniono, i´┐Ż po´┐Żowa nale´┐Żno´┐Żci zostanie wyp´┐Żacona po wykonaniu przez wytw´┐Żrni´┐Ż szkieletu kad´┐Żuba i skrzyde´┐Ż, a reszta po oblataniu samolotu. Gdy w drugiej po´┐Żowie 1935 roku szkielet kad´┐Żuba i skrzyde´┐Ż zosta´┐Ży uko´┐Żczone, dyrekcja Warsztat´┐Żw zwr´┐Żci´┐Ża si´┐Ż do p´┐Żk. Abczy´┐Żskiego o podpisanie umowy i wyp´┐Żacenie uzgodnionej wcze´┐Żniej sumy. Pu´┐Żkownik jednak zwleka´┐Ż, zapewniaj´┐Żc dyrekcj´┐Ż DWL, ´┐Że umowa zostanie lada dzie´┐Ż podpisana, a nale´┐Żne pieni´┐Żdze przekazane. Wkr´┐Żtce sp´┐Żce, finansuj´┐Żcej dotychczas prace nad prototypem z w´┐Żasnych funduszy, zagrozi´┐Żo bankructwo. Poinformowany o zaistnia´┐Żej sytuacji p´┐Żk. Abczy´┐Żski o´┐Żwiadczy´┐Ż, ´┐Że nie podpisze umowy i nie wyp´┐Żaci ani grosza dop´┐Żki RWD-11 nie zostanie oblatany i nie uzyska pozytywnej opinii IBTL.

RWD-11

Doprowadzaj´┐Żc Do´┐Żwiadczalne Warsztaty Lotnicze do upad´┐Żo´┐Żci, Dow´┐Żdztwo Lotnictwa pragn´┐Żo spowodowa´┐Ż upa´┐Żstwowienie fabryki. Warto przypomnie´┐Ż, ´┐Że w podobny spos´┐Żb post´┐Żpiono z Zak´┐Żadami Mechanicznymi Plage & La´┐Żkiewicz: Gdy lubelska wytw´┐Żrnia zgromadzi´┐Ża materia´┐Ży niezb´┐Żdne do budowy du´┐Żej serii samolot´┐Żw obserwacyjnych Lublin R-XIII, Dow´┐Żdztwo Lotnictwa orzek´┐Żo niespodziewanie, ´┐Że ´┐Żw samolot nie jest przydatny dla lotnictwa wojskowego. W tych okoliczno´┐Żciach zgromadzony materia´┐Ż straci´┐Ż ca´┐Żkowicie swoj´┐Ż warto´┐Ż´┐Ż i firma zosta´┐Ża zmuszona do og´┐Żoszenia bankructwa. Maj´┐Żtek fabryki przej´┐Żo pa´┐Żstwo. Stworzono now´┐Ż fabryk´┐Ż pod nazw´┐Ż Lubelska Wytw´┐Żrnia Samolot´┐Żw. Samoloty Lublin R-XIII sta´┐Ży si´┐Ż zn´┐Żw przydatne lotnictwu, i ca´┐Ża seria, zam´┐Żwiona wcze´┐Żniej w zak´┐Żadach Plage & La´┐Żkiewicz, zosta´┐Ża wyprodukowana! Nota bene gen. Rayski proponowa´┐Ż konstruktorom z DWL obj´┐Żcie kierownictwa LWS. Gdy jego propozycja spotka´┐Ża si´┐Ż z odmow´┐Ż odpar´┐Ż ´┐Że tego po´┐Ża´┐Żuj´┐Ż.

Tym razem jednak niecne zamiary genera´┐Ża Rayskiego nie powiod´┐Ży si´┐Ż. Postawieni w trudnych okoliczo´┐Żciach in´┐Żynierowie zwr´┐Żcili si´┐Ż bowiem z pro´┐Żb´┐Ż o pomoc w ratowaniu fabryki do swoich krewnych i przyjaci´┐Ż. Apel ten spotka´┐Ż si´┐Ż z pozytywn´┐Ż odpowiedzi´┐Ż. Rodzina Stanis´┐Żawa Wigury uzyska´┐Ża du´┐Ż´┐Ż po´┐Życzk´┐Ż oddaj´┐Żc pod hipotek´┐Ż kamienic´┐Ż mieszcz´┐Żc´┐Ż si´┐Ż przy ulicy Piusa XI 661. Podobnie post´┐Żpili rodzice Stanis´┐Żawa Rogalskiego zastawiaj´┐Żc ich w´┐Żasn´┐Ż will´┐Ż przy ulicy ´┐Żmia´┐Żej 49 na ´┐Żoliborzu. Pozostali znajomi "Erwudziak´┐Żw" uruchomili wszystkie swoje rezerwy finansowe, uzyskuj´┐Żc kredyty pod zastaw posiadanych przez siebie pa´┐Żstwowych papier´┐Żw warto´┐Żciowych. Solidarna akcja powiod´┐Ża si´┐Ż i jesieni´┐Ż 1935 roku budowa zacz´┐Ża zbli´┐Ża´┐Ż si´┐Ż ku ko´┐Żcowi. Mo´┐Żna by´┐Żo rozpocz´┐Ż´┐Ż przygotowania do oblotu. W tym celu pilot do´┐Żwiadczalny DWL, Aleksander Onoszko, zosta´┐Ż przeszkolony w PLL "Lot" w prowadzeniu samolot´┐Żw dwusilnikowych wykonuj´┐Żc na samolocie Lockheed L-10 "Electra" dziesi´┐Ż´┐Ż lot´┐Żw z instruktorem, oraz kilka samodzielnych. W styczniu 1936 r. zasiad´┐Ż po raz pierwszy za sterami RWD-11, a "prywatni inwestorzy" zostali ´┐Żwiadkami oblotu zbudowanego za ich pieni´┐Żdze samolotu, kt´┐Żry wkr´┐Żtce otrzyma´┐Ż rejestracj´┐Ż SP-ASX. Pierwszy lot prototypu przebieg´┐Ż poprawnie, a samolot okaza´┐Ż si´┐Ż, ku zadowoleniu pilota, prawid´┐Żowy w pilota´┐Żu.

RWD-11

Wspomniany wy´┐Żej incydent z RWD-11 wp´┐Żyn´┐Ż´┐Ż w spos´┐Żb niezmiernie negatywny na przysz´┐Że stosunki mi´┐Żdzy kierownictwem Warsztat´┐Żw a gen. Rayskim, wyostrzaj´┐Żc antagonizmy i doprowadzaj´┐Żc do swego rodzaju ´┐Żlepej i niepotrzebnej wojny, wojny kt´┐Żra trwa´┐Ża a´┐Ż do marca 1939 roku i kt´┐Żra prawdopodobnie zaw´┐Ży´┐Ża zakres prac biura konstrukcyjnego DWL.

Pocz´┐Żtkowe pr´┐Żby prototypu obejmowa´┐Ży loty bez chowania podwozia, z pr´┐Żdko´┐Żci´┐Ż przelotow´┐Ż oraz z jednym wy´┐Ż´┐Żczonym silnikiem. Stwierdzono w´┐Żwczas, ´┐Że samolot osi´┐Żga pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż maksymaln´┐Ż 294 km/h. Po wypolerowaniu i wyszpachlowaniu powierzchni kad´┐Żuba i p´┐Żat´┐Żw zwi´┐Żkszy´┐Ża si´┐Ż ona do 305 km/h. Kolejne badania poci´┐Żgn´┐Ży za sob´┐Ż dalsze modyfikacje: wyd´┐Żu´┐Żono prz´┐Żd kad´┐Żuba w kt´┐Żrym zainstalowano reflektor, zainstalowano przestawiane elektrycznie, metalowe ´┐Żmig´┐Ża firmy "Ratier" zamiast sta´┐Żych drewnianych oraz dodano drzwiczki zamykaj´┐Żce otwory w gondolach podwozia. Ponadto zlikwidowano oszklenie dachu kad´┐Żuba oraz dokonano poprawek na tablicy przyrz´┐Żd´┐Żw pok´┐Żadowych. Niekt´┐Żre z nich umieszczono bezpo´┐Żrednio na gondolach silnikowych w taki spos´┐Żb by by´┐Ży one doskonale widoczne z kabiny pilota.

Zmiany te sprawia´┐Ży, ´┐Że samolot stawa´┐Ż si´┐Ż coraz bardziej doskona´┐Ży. Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż uzyskiwana w locie poziomym sukcesywnie zwi´┐Żksza´┐Ża si´┐Ż: 320 km/h, 335 km/h, 340 km/h.

S´┐Żab´┐Ż stron´┐Ż samolotu by´┐Żo natomiast prototypowe podwozie firmy "Dowty". Aleksander Onoszko wspomina: "Chowanie podwozia polega´┐Żo na systemie hydraulicznym nap´┐Żdzanym r´┐Żczn´┐Ż pompk´┐Ż w kabinie, co wymaga´┐Żo ponad dwudziestu ruch´┐Żw. Pewnego razu, mimo moich najlepszych stara´┐Ż, lewa gole´┐Ż podwozia za nic nie chcia´┐Ża wyj´┐Ż´┐Ż do l´┐Żdowania. L´┐Żdowa´┐Żem wi´┐Żc na prawe ko´┐Żo, uszkadzaj´┐Żc tylko lewe ´┐Żmig´┐Żo, kt´┐Żre w po´┐Żo´┐Żeniu pionowym uleg´┐Żo zgi´┐Żciu." Przyczyn´┐Ż tego stanu rzeczy by´┐Ża wadliwa konstrukcja zawor´┐Żw blokuj´┐Żcych hydraulicznie podwozie po jego wci´┐Żgni´┐Żciu. Pr´┐Żcz tego cz´┐Żstym p´┐Żkni´┐Żciom ulega´┐Ży przewody niskiego ci´┐Żnienia. Przez dwa lata Warsztaty reklamowa´┐Ży podwozie odsy´┐Żaj´┐Żc je wielokrotnie do fabryki w Anglii. W ko´┐Żcu firma "Dowty" o´┐Żwiadczy´┐Ża, ´┐Że nie nie jest w stanie d´┐Żu´┐Żej zagwarantowa´┐Ż poprawnego dzia´┐Żania swojej prototypowej konstrukcji. Zaproponowa´┐Ża ona jednocze´┐Żnie, by DWL zakupi´┐Ży u niej nowsz´┐Ż, sprawnie dzia´┐Żaj´┐Żc´┐Ż konstrukcj´┐Ż. Z propozycji tej Warsztaty nie skorzysta´┐Ży, zapewne ze wzgl´┐Żd´┐Żw finansowych.

Wkr´┐Żtce konstruktorzy napotkali kolejne k´┐Żopoty. Oddajmy ponownie g´┐Żos pilotowi do´┐Żwiadczalnemu: "[...] wznosi´┐Żem si´┐Ż na wysoko´┐Ż´┐Ż 3300 metr´┐Żw. ´┐Żagodnie opuszczaj´┐Żc prz´┐Żd samolotu poni´┐Żej horyzontu rozpoczyna´┐Żem nurkowania. Pierwszy raz, gdy przekroczy´┐Żem pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż 320 km/h, lewe skrzyd´┐Żo zacz´┐Żo silnie drga´┐Ż. Wolant r´┐Żwnie´┐Ż drga´┐Ż. Z kolei prawe skrzyd´┐Żo tak´┐Że zacz´┐Żo drga´┐Ż. Zaniepokoi´┐Żem si´┐Ż, poniewa´┐Ż to bywa´┐Żo pocz´┐Żtkiem urwania si´┐Ż ko´┐Żc´┐Żw skrzyde´┐Ż. Zmniejszy´┐Żem pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż, wyprowadzaj´┐Żc RWD-11 do lotu poziomego. Przemy´┐Żla´┐Żem moje obserwacje i doszed´┐Żem do wniosku, ´┐Że powodem drga´┐Ż by´┐Ży lotki, poniewa´┐Ż skrzyd´┐Ża zaczyna´┐Ży drga´┐Ż od ich ko´┐Żc´┐Żw. Postanowi´┐Żem spr´┐Żbowa´┐Ż jeszcze raz i dok´┐Żadnie obserwowa´┐Ż nasilanie drga´┐Ż. Wznios´┐Żem si´┐Ż na wysoko´┐Ż´┐Ż 4000 metr´┐Żw. Sprawdzi´┐Żem spadochron. Przemy´┐Żla´┐Żem najlepszy spos´┐Żb opuszczenia samolotu. Ponownie wprowadzi´┐Żem RWD-11 do lotu nurkowego. Zn´┐Żw przy pr´┐Żdko´┐Żci ponad 320 km/h nast´┐Żpowa´┐Ży drgania, stawa´┐Ży si´┐Ż coraz bardziej intensywne. Wi´┐Żcej nie ryzykowa´┐Żem i wyl´┐Żdowa´┐Żem.

Po wyl´┐Żdowaniu poprosi´┐Żem konstruktor´┐Żw na rozmow´┐Ż zdaj´┐Żc relacj´┐Ż z mego lotu. Byli´┐Żmy um´┐Żwieni, ´┐Że wszystkie uwagi o samolotach omawiamy mi´┐Żdzy sob´┐Ż. Widzia´┐Żem, ´┐Że ta wada RWD-11 by´┐Ża dla nich kompletnym zaskoczeniem. Drzewiecki zaniem´┐Żwi´┐Ż, a Rogalski nieco przyblad´┐Ż, bo ka´┐Żdy przyzwoity samolot powinien bez trudno´┐Żci nurkowa´┐Ż z pr´┐Żdko´┐Żci´┐Ż nieco wi´┐Żksz´┐Ż od maksymalnej. Wtedy in´┐Ż. Drzewiecki postanowi´┐Ż osobi´┐Żcie sprawdzi´┐Ż drgania. Pr´┐Żbowa´┐Żem go przekona´┐Ż, aby tego nie robi´┐Ż, ale on zawsze by´┐Ż stanowczy. Warto doda´┐Ż w tym miejscu, ´┐Że in´┐Ż. Drzewiecki wykona´┐Ż ju´┐Ż przedtem kilka lot´┐Żw na RWD-11. Na´┐Żo´┐Ży´┐Ż spadochron i polecia´┐Ż. Po 40 minutach wyl´┐Żdowa´┐Ż i ca´┐Żkowicie potwierdzi´┐Ż moje relacje."

Wy´┐Żej opisan´┐Ż wad´┐Ż uda´┐Żo si´┐Ż usun´┐Ż´┐Ż poprzez odpowiednie wywa´┐Żenie lotek. Nawet gdy maszyna osi´┐Żga´┐Ża w locie nurkowym 375 km/h, drgania ju´┐Ż nie wyst´┐Żpowa´┐Ży.

Dzi´┐Żki staraniom Szczepana Grzeszczyka, mi´┐Żdzy 19 wrze´┐Żnia a 12 grudnia 1936 roku samolot przeszed´┐Ż pomy´┐Żlnie wszystkie pr´┐Żby w ITL. W tej sytuacji Dow´┐Żdztwo Lotnictwa zosta´┐Żo zmuszone do podpisania ustalonej kilka lat wcze´┐Żniej umowy i do zwr´┐Żcenia Warszatatom koszt´┐Żw budowy prototypu wynosz´┐Żcych niebagateln´┐Ż sum´┐Ż 160'000 z´┐Żotych. Nie oznacza´┐Żo to jednak zwyci´┐Żstwa DWL, gdy´┐Ż Dow´┐Żdztwo Lotnictwa nie dopu´┐Żci´┐Żo do pr´┐Żb eksploatacyjnych RWD-11 w PLL "Lot". Tym samym zosta´┐Ża praktycznie przekre´┐Żlona mo´┐Żliwo´┐Ż´┐Ż seryjnej produkcji tego samolotu. Mimo to, kierownictwo Warsztat´┐Żw stara´┐Żo si´┐Ż rozreklamowa´┐Ż swoj´┐Ż now´┐Ż konstrukcj´┐Ż. RWD-11 by´┐Ż prezentowany publicznie nie tylko w Warszawie, ale r´┐Żwnie´┐Ż w Katowicach, Krakowie i we Lwowie. Wracaj´┐Żc z jednego z takich lot´┐Żw Aleksander Onoszko napotka´┐Ż pewnego dnia swoich koleg´┐Żw ze 111. Eskadry My´┐Żliwskiej lec´┐Żcych na PZL P-11a. Przyszed´┐Ż mu w´┐Żwczas do g´┐Żowy niezbyt fortunny pomys´┐Ż przyst´┐Żpienia do wy´┐Żcigu z my´┐Żliwcami. Wy´┐Żcig ten RWD-11 co prawda wygra´┐Ż, ale by´┐Żo to "pirrusowe" zwyci´┐Żstwo. Ca´┐Że zdarzenie obserwowa´┐Ż bowiem dow´┐Żdca 1. Pu´┐Żku Lotniczego, p´┐Żk. Stefan Pawlikowski. Widz´┐Żc bezradne pr´┐Żby dogonienia RWD-11 przez podw´┐Żadnych mu pilot´┐Żw, zatelefonowa´┐Ż do gen. Ryskiego. Ten z kolei interweniowa´┐Ż natychmiast u Jerzego W´┐Żdrychowskiego, zabraniaj´┐Żc na przysz´┐Żo´┐Ż´┐Ż wszelkiego rodzaju popis´┐Żw na RWD-11 w obecno´┐Żci samolot´┐Żw my´┐Żliwskich. Zak´┐Żopotany dyrektor DWL wezwa´┐Ż do siebie Aleksandra Onoszk´┐Ż zaraz po l´┐Żdowaniu i poprosi´┐Ż go by "nie robi´┐Ż wstydu naszemu lotnictwu wojskowemu". Incydent ten mia´┐Ż jednak jedn´┐Ż zalet´┐Ż. Pokazywa´┐Ż mianowicie, ´┐Że ju´┐Ż w 1936 roku polskie samoloty my´┐Żliwskie stawa´┐Ży si´┐Ż przestarza´┐Że. Niestety, gen. Rayski nie wyci´┐Żgn´┐Ż´┐Ż odpowiednich wniosk´┐Żw...

26 wrze´┐Żnia 1937 roku nadarzy´┐Ża si´┐Ż kolejna okazja publicznego zademonstrowania walor´┐Żw RWD-11. By´┐Żo ni´┐Ż uroczyste przekazanie na Lotnisku Mokotowskim 127 samolot´┐Żw sportowych ufundowanych przez polskie spo´┐Żecze´┐Żstwo zrzeszone w LOPP. Powr´┐Ż´┐Żmy raz jeszcze do wspominie´┐Ż Aleksandra Onoszki: "Po cz´┐Żci oficjalnej, nast´┐Żpi´┐Ży pokazy lotnicze. Po starcie z Ok´┐Żcia, l´┐Żdowaniu na Lotnisku Mokotowskim i wy´┐Ż´┐Żczeniu silnik´┐Żw, mechanicy stwierdzili, ´┐Że mo´┐Że b´┐Żd´┐Ż mia´┐Ż trudno´┐Żci z wci´┐Żgni´┐Żciem podwozia. Wykryli nieszczelno´┐Ż´┐Ż w jednym z zawor´┐Żw hydraulicznych. Pokazu nie mo´┐Żna by´┐Żo odwo´┐Ża´┐Ż. By´┐Ż pi´┐Żkny, s´┐Żoneczny dzie´┐Ż i w´┐Ża´┐Żnie odebra´┐Żem od krawca nowy, jasny garnitur, kt´┐Żry na´┐Żo´┐Ży´┐Żem. Gdy przysz´┐Ża na mnie kolejka, podko´┐Żowa´┐Żem na start, oderwa´┐Żem RWD-11 od lotniska i zacz´┐Ż´┐Żem mo´┐Żliwie jak najszybciej wci´┐Żga´┐Ż podwozie, czyli innymi s´┐Żowy porusza´┐Ż r´┐Żczn´┐Ż d´┐Żwigni´┐Ż. Za ka´┐Żdym przesuni´┐Żciem d´┐Żwigni olej tryska´┐Ż mi na twarz i moje nowe, jasne ubranie. Poniewa´┐Ż r´┐Żka ´┐Żlizga´┐Ża si´┐Ż na uchwycie d´┐Żwigni - ze wzgl´┐Żdu na tryskaj´┐Żcy olej - d´┐Żo´┐Ż nieprzerwanie wyciera´┐Żem o spodnie. Zdawa´┐Żem sobie spraw´┐Ż z faktu, ´┐Że m´┐Żj pokaz jest komentowany na lotnisku nie tylko przez bystrych obserwator´┐Żw, ale tak´┐Że tysi´┐Żce mieszka´┐Żc´┐Żw Warszawy. Ponadto na tym pokazie bardzo zale´┐Ża´┐Żo dyrekcji DWL - mojej firmy. Dlatego te´┐Ż nie zwa´┐Żaj´┐Żc na tryskaj´┐Żc´┐Ż oliw´┐Ż, porusza´┐Żem d´┐Żwigni´┐Ż jak najszybciej. Aby wci´┐Żgn´┐Ż´┐Ż podwozie nale´┐Ża´┐Żo wykona´┐Ż oko´┐Żo 30 ruch´┐Żw d´┐Żwigni´┐Ż. W sytuacji przymusowej, w jakiej si´┐Ż znalaz´┐Żem, powozie wci´┐Żgn´┐Ż´┐Żem w 12 sekund. Ci, kt´┐Żrzy obserwowali t´┐Ż czynno´┐Ż´┐Ż, uznali j´┐Ż za bardzo udan´┐Ż. Gdyby wiedzieli jak w´┐Żwczas wygl´┐Żda´┐Żem.

[Nast´┐Żpnie] wykonywa´┐Żem zakr´┐Żty w lewo i w prawo, ´┐Żsemki nad lotniskiem. Z kolei pokaza´┐Żem pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż maksymaln´┐Ż nad publiczno´┐Żci´┐Ż i minimaln´┐Ż pod wiatr, a nast´┐Żpnie zademonstrowa´┐Żem pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż wznoszenia samolotu. Zamiast l´┐Żdowa´┐Ż na Lotnisku Mokotowskim, polecia´┐Żem na Ok´┐Żcie. Nie mia´┐Żem trudno´┐Żci z wypuszczeniem podwozia. Zako´┐Żowa´┐Żem pod bram´┐Ż fabryki2 i poszed´┐Żem si´┐Ż przebra´┐Ż. Podobno po wyj´┐Żciu z kabiny wygl´┐Żda´┐Żem niesamowicie; tak jak gdyby kto´┐Ż wytarza´┐Ż mnie w oleju. Pokaz RWD-11 uda´┐Ż si´┐Ż, oceniono go bardzo wysoko. Po tym locie wystawi´┐Żem Warsztatom rachunek w wysoko´┐Żci 250 z´┐Żotych za zniszczone ubranie, kt´┐Żre mi nast´┐Żpnego dnia wyp´┐Żacono. By´┐Ż to w Polsce - jak s´┐Żdz´┐Ż - pierwszy przypadek, aby zak´┐Żad lotniczy wyp´┐Żaci´┐Ż rekompensat´┐Ż pilotowi fabrycznemu za zniszczone ubranie w czasie wykonywania obowi´┐Żzk´┐Żw s´┐Żu´┐Żbowych."

Nieco wcze´┐Żniej na zlecenie ITL usterzenie pionowe RWD-11 zosta´┐Żo przerobione z pojedy´┐Żczego na podw´┐Żjne. Tak zmodyfikowany samolot ponownie poddano pr´┐Żbom w Instytucie w listopadzie tego samego roku. Wyniki bada´┐Ż w locie wykaza´┐Ży, ´┐Że modyfikacja ta znacznie polepszy´┐Ża stateczno´┐Ż´┐Ż i sterowno´┐Ż´┐Ż kierunkow´┐Ż maszyny, kt´┐Żra zyska´┐Ża ponadto na zwrotno´┐Żci.

Nie ciesz´┐Żcy si´┐Ż zainteresowaniem prototyp RWD-11 pozosta´┐Ż w wytw´┐Żrni. U´┐Żywano go do transportu cz´┐Żci zamiennych na inne lotniska. Ostatnie pr´┐Żby w locie nurkowym wykona´┐Ż w czerwcu 1938 roku. Aleksander Onoszko wspomina : "Pewnego dnia, kiedy ju´┐Ż pracowa´┐Żem w PLL "Lot", zatelefonowa´┐Ż do mnie dyr. W´┐Żdrychowski, abym przyjecha´┐Ż do niego w pilnej sprawie. Potrzebny mi jest jeden Pana lot na RWD-11 - powiedzia´┐Ż. Jego s´┐Żowa troch´┐Ż mnie zaintrygowa´┐Ży. ITL ´┐Życzy sobie pewnych danych. Tylko Panu mog´┐Ż zaufa´┐Ż i jestem przekonany, ´┐Że to zadanie wykona Pan bardzo dobrze. Pana nast´┐Żpca, dr Przysiecki nie ma jeszcze takiego do´┐Żwiadczenia. - doko´┐Żczy´┐Ż dyr. W´┐Żdrychowski. Za jeden lot nurkowy mia´┐Żem otrzyma´┐Ż 500 z´┐Ż. Nie by´┐Żem w stanie zorientowa´┐Ż si´┐Ż o co dyr. W´┐Żdrychowskiemu chodzi. Zaryzykowa´┐Żem nie dla pieni´┐Żdzy, ale dla mojej poprzedniej firmy i dlatego cho´┐Żby, i´┐Ż nie kto inny tylko ja oblata´┐Żem od pocz´┐Żtku do ko´┐Żca RWD-11.

Po zamontowaniu przez odpowiedzialnego pracownika ITL przyrz´┐Żd´┐Żw pomiarowych, wystartowa´┐Żem. Gdy wyl´┐Żdowa´┐Żem, okaza´┐Żo si´┐Ż, ´┐Że przyrz´┐Żdy nie pracowa´┐Ży i nie pozostawi´┐Ży ´┐Żadnego zapisu z przebiegu bada´┐Ż w locie. Zam´┐Żli´┐Żem sie: czy to przypadek, czy te´┐Ż celowa dzia´┐Żalno´┐Ż´┐Ż przeciwko RWD? Polecia´┐Żem po raz drugi. Ponownie uzyska´┐Żem w locie nurkowym 375 km/h. Wyl´┐Żdowa´┐Żem. Przyrz´┐Żdy pracowa´┐Ży, pomiary zosta´┐Ży wykonane. Kasjerka niezw´┐Żocznie wyp´┐Żaci´┐Ża mi 500 z´┐Ż. Dyr. W´┐Żdrychowski u´┐Żcisn´┐Ż´┐Ż mi r´┐Żk´┐Ż, serdecznie podzi´┐Żkowa´┐Ż za m´┐Żj trud i ciep´┐Żo mnie po´┐Żegna´┐Ż."

Brak mo´┐Żliwo´┐Żci naprawy wadliwego podwozia samolotu spowodowa´┐Ż, ´┐Że postanowiono zainstalowa´┐Ż specjalny mechanizm blokuj´┐Żcy je w pozycji otwartej. Okaza´┐Ż si´┐Ż on jednak niezupe´┐Żnie skuteczny i pewnego dnia powozie z´┐Żo´┐Ży´┐Żo si´┐Ż podczas l´┐Żdowania. Uszkodzonego samolotu nie zdo´┐Żano ju´┐Ż naprawi´┐Ż przed wybuchem wojny. Pozostawiono go zatem w hangarze DWL na Ok´┐Żciu. Tam zosta´┐Ż przej´┐Żty przez Niemc´┐Żw, kt´┐Żrzy po naprawie u´┐Żywali go do lot´┐Żw dyspozycyjnych.

Konstruktorzy z DWL zaprojektowali jeszcze dwie inne wersje RWD-11: sanitan´┐Ż, mog´┐Żc´┐Ż przewozi´┐Ż czterech rannych na noszach, oraz wojskow´┐Ż, s´┐Żu´┐Ż´┐Żc´┐Ż do przeszkalania pilot´┐Żw na samoloty dwusilnikowe. Wersj´┐Ż t´┐Ż zamierzano uzbroi´┐Ż w dwa karabiny maszynowe oraz 12,5 kilogramowe bomby3. Projekty te nie zosta´┐Ży jednak nigdy zrealizowane.

 

 

Przypisy:

1 Obecnie Pi´┐Żknej 66.

2 Ze wzgl´┐Żdu na du´┐Że wymiary RWD-11, pilot zatrzymywa´┐Ż samolot w odleg´┐Żo´┐Żci oko´┐Żo 100 metr´┐Żw od bramy wjazdowej na teren DWL. Nast´┐Żpnie maszyna by´┐Ża wci´┐Żgana na teren warsztat´┐Żw za pomoc´┐Ż konia.

3 Bardzo podobn´┐Ż funkcj´┐Ż spe´┐Żnia´┐Ż zaprojektowany w 1937 roku przez in´┐Ż. Wac´┐Żawa Czerwi´┐Żskiego samolot PWS-33 "Wy´┐Że´┐Ż".
   

Dane techniczne RWD-11:

Rozpi´┐Żto´┐Ż´┐Ż: 15,20 m   Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż minimalna: 95 km/h
D´┐Żugo´┐Ż´┐Ż: 10,65 m   Wznoszenie:  3,8 m/s
Wysoko´┐Ż´┐Ż: 3,30 m   Pu´┐Żap:  4100 m
Powierzchnia no´┐Żna: 25 m2   Zasi´┐Żg:  800 km
Masa w´┐Żasna: 1740 kg   Rozbieg: ... m
Masa u´┐Żyteczna: 910 kg   Dobieg: ... m
Masa ca´┐Żkowita: 2650 kg   Zu´┐Życie paliwa: 85 l/h
Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż maksymalna: 300 km/h   Maksymalny czas trwania lotu: 3,3 h
Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż przelotowa: 255 km/h   2 silniki Walter Major 6-II o ´┐Ż´┐Żcznej mocy: 400 KM

 

 

Teksty i opracowanie: (c) 2004 - 2018, Robert Gujski.
Wszelkie prawa zastrze´┐Żone. Wszelkiego rodzaju kopiowanie, bez zgody autora, zabronione.