RWD-13

RWD-13

Opis techniczny samolotu
(zamieszczony w Skrzydlatej Polsce nr 1/1936)

Uwaga:
W tekscie zachowano oryginaln´┐Ż pisowni´┐Ż.

 

Charakterystyka og´┐Żlna:

RWD-13 jest trzymiejscowym g´┐Żrnop´┐Żatem z zastrza´┐Żami, o kszta´┐Żtach typowych dla challenge'´┐Żwek RWD. W konstrukcji tej maszyny o przeznaczeniu turystycznem zwr´┐Żcono specjaln´┐Ż uwag´┐Ż na jej tanio´┐Ż´┐Ż w produkcji seryjnej oraz niskie koszty u´┐Żytkowania, co uwydatni´┐Żo si´┐Ż m. inn. we wspomnianem ju´┐Ż wy´┐Żej zastosowaniu silnika seryjnego i ´┐Żatwej do ewentualnych remont´┐Żw budowie cz´┐Żci, nara´┐Żonych na uszkodzenia. Dalsze zmiany w por´┐Żwnaniu z RWD-9, b´┐Żd´┐Żcej g´┐Ż´┐Żwn´┐Ż podstaw´┐Ż projektu omawianego samolotu, polegaj´┐Ż na poszerzeniu kabiny oraz poprawieniu widoczno´┐Żci w prz´┐Żd dzi´┐Żki u´┐Życiu silnika odwr´┐Żconego. Konstrukcja p´┐Żatowca - mieszana: skrzyd´┐Ża i usterzenie - drewniane, kad´┐Żub - spawany z rur stalowych, pokrycie - p´┐Ż´┐Żtnem (skrzyd´┐Ża, kad´┐Żub, stery) lub sklejk´┐Ż (stateczniki). Du´┐Żo uwagi po´┐Żwi´┐Żcono starannemu oprofilowaniu element´┐Żw zewn´┐Żtrznych, dzi´┐Żki czemu uzyskano nawet pewien wzrost doskona´┐Żo´┐Żci aerodynamicznej p´┐Żatowca w por´┐Żwnaniu z pierwowzorem challenge'owym. Dzi´┐Żki zastosowaniu skrzyd´┐Żowych szczelin typu Handley Page (sloty), obni´┐Żono szybko´┐Ż´┐Ż minimaln´┐Ż do 67 km/godz oraz uzyskano tak po´┐Ż´┐Żdane w samolotach bezpiecze´┐Żstwo lotu, eliminuj´┐Żc ujemne skutki t. zw. przeci´┐Żgni´┐Żcia. Amortyzatory podwoziowe, oleopneumatyczne konstrukcji P. Z. L., mi´┐Żkko przejmuj´┐Żce dzi´┐Żki zwemu du´┐Żemu skokowi wszelkie uderzenia, zezwalaj´┐Ż na strome podej´┐Żcie do l´┐Żdowania, po kt´┐Żrem wybieg staje si´┐Ż przez to niezwykle kr´┐Żtki. Pilota´┐Ż - ´┐Żatwy i przyjemny, stateczno´┐Ż´┐Ż lotu dobra, samolot nie ma tendencji do samoczynnego wpadni´┐Żcia w korkoci´┐Żg, z kt´┐Żrego, po umy´┐Żlnem wprowadzeniu w jego zwitki, wychodzi ´┐Żatwo i szybko. R´┐Żwnie´┐Ż wyeliminowano i niespodziewany po´┐Żlizg na skrzyd´┐Żo, a wspomniane ju´┐Ż wy´┐Żej szczeliny skrzyd´┐Żowe zapewniaj´┐Ż dobr´┐Ż sterowno´┐Ż´┐Ż przy du´┐Żych k´┐Żtach natarcia.

Skrzyd´┐Żo:

posiada szkielet konstrukcji ca´┐Żkowicie drewnianej, rozp´┐Żrki mi´┐Żdzyd´┐Żwigarowe i okucia - ze stali spawalnej. Uk´┐Żad dwud´┐Żwigarowy, o pod´┐Żu´┐Żnizach skrzynkowych, ´┐Żeberka - ze sklejki i listew. Pokrycie skrzyd´┐Ża i lotek - p´┐Ż´┐Żtnem, z wyj´┐Żtkiem cz´┐Żci przedniej, pokrytej sklejk´┐Ż na przestrzeni od kraw´┐Żdzi czo´┐Żowej do d´┐Żwigara przedniego, Ka´┐Żde skrzyd´┐Żo jest podparte dwoma zastrza´┐Żami, zbiegaj´┐Żcymi si´┐Ż przy kad´┐Żubie w kszta´┐Żcie V. Przykad´┐Żubowe cz´┐Żci - zgrubione dla pomieszczenia zbiornik´┐Żw benzyny. Na dw´┐Żch trzecich swej rozpi´┐Żto´┐Żci skrzyd´┐Żo posiada automatyczne sloty, sprz´┐Żone dla jednoczesnego otwierania, uruchamiaj´┐Żce si´┐Ż stopniowo, bez szarpni´┐Ż´┐Ż i uderze´┐Ż. Dla poprawienia sterowno´┐Żci lotek przy du´┐Żych k´┐Żtach natarcia obni´┐Żono ich o´┐Ż obrotu, stosuj´┐Żc szczelin´┐Ż o zmiennej szeroko´┐Żci przy r´┐Żnych wychyleniach. Obrys skrzyd´┐Ża - prostok´┐Żtny, zaokr´┐Żglony na ko´┐Żcach oraz ´┐Żci´┐Żty od przodu przy kad´┐Żubie, w celu zwi´┐Żkszenia widoczno´┐Żci w g´┐Żr´┐Ż. Dla u´┐Żatwienia hangarowania RWD-13, do czego mo´┐Że s´┐Żu´┐Ży´┐Ż nawet przygodny budynek, umo´┐Żliwiono sk´┐Żadanie skrzyde´┐Ż do ty´┐Żu przez obr´┐Żt doko´┐Ża jednej pionowej osi.

Kad´┐Żub:

wykonany jest z rur stalowych spawanych, tworz´┐Żcych krat´┐Ż sztywn´┐Ż w cz´┐Żci przedniej, w tylnej za´┐Ż pr´┐Żty uko´┐Żne zast´┐Żpiono drutami o wysokiej wytrzyma´┐Żo´┐Żci. Szkielet oprofilowano drewnianemi ´┐Żeberkami, kt´┐Żre nadaj´┐Ż kad´┐Żubowi przekr´┐Żj prostok´┐Żtny o zaokr´┐Żglonych brzegach w cz´┐Żci przedniej, przechodz´┐Żcy ku ty´┐Żowi w owal jajowaty, zwr´┐Żcony ostrzem do do´┐Żu. Pokrycie kad´┐Żuba - p´┐Ż´┐Żtnem. W cz´┐Żci przedniej umieszczono obszern´┐Ż kabin´┐Ż, mieszcz´┐Żc´┐Ż 3 osoby: 2 obok siebie - z przodu i 1 - z ty´┐Żu. Luksusowo wyko´┐Żczone wn´┐Żtrze, wolne od jakichkolwiek przeszkadzaj´┐Żcych podr´┐Żnym wystaj´┐Żcych element´┐Żw konstrukcyjnych, zapewnia najdalej posuni´┐Żt´┐Ż wygod´┐Ż, nie mniejsz´┐Ż od tej jakiej wymagamy od nowoczesnych samochod´┐Żw. Oba siedzenia przednie mog´┐Ż by´┐Ż przesuwane w spos´┐Żb niezwykle prosty, w locie, do ty´┐Żu lub w prz´┐Żd, przyczem konstrukcja ich umo´┐Żliwia zmian´┐Ż nachylenia oparcia, co jest b. wa´┐Żne przy d´┐Żu´┐Ższych podr´┐Żach. Podw´┐Żjne, sprz´┐Żone z sob´┐Ż organy sterownicze p´┐Żatowca i silnika, umieszczone przed przedniemi fotelami, czyni´┐Ż zado´┐Ż´┐Ż warunkowi mo´┐Żno´┐Żci zmiany pilota przy d´┐Żu´┐Ższych przelotach. Przed siedzeniami pilot´┐Żw znajduje si´┐Ż stolik dla map, no-tatek, meldunk´┐Żw i t. p., nad nim umieszczono elastycznie zamocowan´┐Ż tablic´┐Ż przyrz´┐Żd´┐Żw pok´┐Żadowych, zawieraj´┐Żc´┐Ż obrotomierz, szybko´┐Żciomierz, wysoko´┐Żciomierz, busol´┐Ż, manometr oliwy, pochy´┐Żo´┐Żciomierz pod´┐Żu´┐Żny i skr´┐Żtomierz (kt´┐Żry jednak nie stanowi normalnego wyposa´┐Żenia, a dodaje si´┐Ż na ´┐Życzenie nabywcy). Wska´┐Żniki benzyny umocowano bezpo´┐Żrednio do zbiornik´┐Żw skrzyd´┐Żowych w spos´┐Żb, u´┐Żatwiaj´┐Żcy ich obserwowanie z obu stanowisk pilot´┐Żw. W dolnej cz´┐Żci kabiny zabudowano zbiornik oliwy, nieco wystaj´┐Żcy na zewn´┐Żtrz dla ch´┐Żodzenia. Pozatem kabina posiada szereg urz´┐Żdze´┐Ż specjalnych, zwi´┐Żkszaj´┐Żcych komfort podr´┐Ży, a m. inn.: dop´┐Żyw przez 2 regulowane otwory ´┐Żwie´┐Żego powietrza od g´┐Żry, pobieranego z pod skrzyde´┐Ż, zdala od motoru; dop´┐Żyw ogrzanego powietrza od do´┐Żu, r´┐Żwnie´┐Ż w dowolnie zmienianej ilo´┐Żci; ruchome okna boczne, ´┐Żatwo otwierane np. w wypadku ´┐Żnie´┐Życy lub zamarzni´┐Żcia szyb; wygodne, szerokie drzwi wej´┐Żciowe po obu stronach kabiny, kt´┐Żre mo´┐Żna, w razie potrzeby, szybko wyrzuci´┐Ż nazewn´┐Żtrz; d´┐Żugi kolektor spalin, odprowadzaj´┐Żcy je daleko poza pomieszczenie za´┐Żogi, zapewniaj´┐Żcy tem cichy bieg silnika i uniemo´┐Żliwiaj´┐Żcy przedostawanie si´┐Ż przykrych zapach´┐Żw do wn´┐Żtrza limuzyny, a wreszcie zastosowano ogrzewanie kabiny, zezwalaj´┐Żce na dokonywanie lot´┐Żw w zimie bez konieczno´┐Żci wk´┐Żadania specjalnych ciep´┐Żych ubra´┐Ż. Za pomieszczeniem za´┐Żogi znajduje si´┐Ż obszerny baga´┐Żnik, dost´┐Żpny od wn´┐Żtrza kabiny, przyczem w jej tylnej cz´┐Żci, obok krzes´┐Ża 3-go pasa´┐Żera, znajduje si´┐Ż r´┐Żwnie´┐Ż du´┐Żo wolnego miejsca na walizki, ´┐Żatwo dosi´┐Żgalne w czasie lotu.

Organy sterownicze:

- normalne: dr´┐Ż´┐Żek i orczyk, przyczem prawy komplet mo´┐Że by´┐Ż w locie zdemontowany r´┐Żcznie, bez pomocy jakichkolwiek przyrz´┐Żd´┐Żw. Na lewym orczyku zamontowano niezale´┐Żne od siebie peda´┐Ży hamulc´┐Żw na oba ko´┐Ża, u´┐Żatwiaj´┐Żce manewrowanie p´┐Żatowcem na ziemi. Wszystkie d´┐Żwignie i przeguby mechanizmu sterowego zaopatrzono w ´┐Żo´┐Żyska kulkowe, co u´┐Żatwia i uprzyjemnia pilota´┐Ż.

Du´┐Że i widne okna, tak boczne jak przednie i g´┐Żrne zapewniaj´┐Ż, dzi´┐Żki nisko zawieszonemu silnikowi oraz wykrojom w przykad´┐Żubowej cz´┐Żci skrzyde´┐Ż, doskona´┐Ż´┐Ż widoczno´┐Ż´┐Ż z ka´┐Żdego miejsca, co jest jedn´┐Ż z wielu godnych podkre´┐Żlenia zalet opisywanego tu samolotu.

Podwozie i p´┐Żoza:

Krat´┐Ż podwozia typu tr´┐Żjgoleniowego (´┐Żbezosiowe") wykonano z rur stalowych spawalnych, zamocowanych do kad´┐Żuba przegubowo. W celu z´┐Żagodzenia uderze´┐Ż przy l´┐Żdowaniu lub starcie zastosowano specjalne ko´┐Ża balonowe o niskiem ci´┐Żnieniu oraz amortyzatory oliwno-powietrzne P. Z. L. o du´┐Żym skoku (45 cm. na kole). Ca´┐Żo´┐Ż´┐Ż - z wyj´┐Żtkiem k´┐Ż - starannie oprofilowana os´┐Żonami z blachy aluminjowej. Dla u´┐Żatwienia manewrowania p´┐Żatowcem na ziemi zaopatrzono ko´┐Ża w hamulce Bendix, uruchamiane wspomnianemi w opisie sterowni peda´┐Żami

P´┐Żoza ogonowa:

- zbudowana systemem resorowym, z kilku pi´┐Żr stali spr´┐Żynowej.

Usterzenie pionowe i poziome:

- normalne, wolnono´┐Żne. Szkielet ca´┐Żkowicie drewniany; pokrycie statecznik´┐Żw - sklejk´┐Ż, ster´┐Żw p´┐Ż´┐Żtnem. Statecznik poziomy - przestawialny w locie, zale´┐Żnie od stopnia wykorzystania kabiny i baga´┐Żnik´┐Żw.

Zesp´┐Ż ´┐Żmig´┐Żo-silnikowy:

Jako nap´┐Żd zastosowano w RWD-13Silnik Walter-Major 4 o mocy 130 KM, kt´┐Żry mo´┐Że by´┐Ż zast´┐Żpiony, jak to ju´┐Ż stosowano w praktyce, silnikiem Cirrus-Hermes IV lub Gipsy-Major. Poza wymienionemi nie spowoduje ´┐Żadnych trudno´┐Żci u´┐Życie jakiegokolwiek innego odwr´┐Żconego motoru lotniczego szeregowego, o podobnych charakterystykach. Rama silnikowa - wykonana ze spawanych rur stalowych - stanowi ca´┐Żo´┐Ż´┐Ż z kad´┐Żubem. Maski wykonano z blachy aluminjowej, zwracaj´┐Żc specjaln´┐Ż uwag´┐Ż na ´┐Żatwy dost´┐Żp do wszystkich cz´┐Żci silnika, wymagaj´┐Żcych kontroli lub regulacji.

Charakterystyki cyfrowe RWD-13:

a) konstrukcyjne:

Rozpi´┐Żto´┐Ż´┐Ż 11,50 m
D´┐Żugo´┐Ż´┐Ż 7,85 m
Wysoko´┐Ż´┐Ż 2,05 m
Powierzchnia no´┐Żna 16 m2
Ci´┐Żar w´┐Żasny 530 kg
Normalny ci´┐Żar w locie 890 kg
Najwi´┐Żkszy dopuszczalny ci´┐Żar w locie 930 kg
Sp´┐Żczynnik obci´┐Ż´┐Ż. ´┐Żami´┐Żcego n = 8
Tolerancja ci´┐Żar´┐Żw 5%

b) w´┐Żasno´┐Żci w locie (z silnikiem Walter-Major 4 - 130 KM przy ci´┐Żarze ca´┐Żkowitym 890 kg):

Szybko´┐Ż´┐Ż maksymalna 210 km/godz
Szybko´┐Ż´┐Ż przelotowa 180 km/godz
Szybko´┐Ż´┐Ż minimalna 67 km/godz
Czas lotu 5 godz
Promie´┐Ż dzia´┐Żania 900 km
Pu´┐Żap praktyczny 4200 m
Czas wznoszenia na 1000 m 5 minut
Tolerancja wyczyn´┐Żw 3%

Na zako´┐Żczenie nale´┐Ży podkre´┐Żli´┐Ż ciekawy fakt, ´┐Że chocia´┐Ż RWD-13 zosta´┐Ż ju´┐Ż wprowadzony do naszych klub´┐Żw jako seryjny samolot turystyczny, u´┐Żywany niemal ´┐Żna codzie´┐Ż, to jednak nie wszyscy chwytaj´┐Żcy za jego knypel piloci umiej´┐Ż na nim lata´┐Ż we w´┐Ża´┐Żciwy spos´┐Żb: zapominaj´┐Ż o mo´┐Żliwo´┐Żci bezpiecznego stosowania start´┐Żw i´┐Żcie challenge'owych i l´┐Żdowania ze ´┐Żci´┐Żgni´┐Żtym knyplem a´┐Ż do chwili dotkni´┐Żcia k´┐Żkami ziemi.

 

 

Teksty i opracowanie: (c) 2005, Robert Gujski.
Wszelkie prawa zastrze´┐Żone. Wszelkiego rodzaju kopiowanie, bez zgody autora, zabronione.