RWD-17


W drugiej po´┐Żowie lat 30-tych wysz´┐Ża na jaw konieczno´┐Ż´┐Ż stworzenia maszyny po´┐Żredniej mi´┐Żdzy szkolnym RWD-8 a akrobacyjnym RWD-10.

Na pomys´┐Ż skonstruowania takiego samolotu wpad´┐Ż Jerzy Drzewiecki. B´┐Żd´┐Żc pragmatykiem kaza´┐Ż sobie przynie´┐Ż´┐Ż rysunki zestawieniowe RWD-8 sporz´┐Żdzone na kalce. Po ich otrzymaniu skr´┐Żci´┐Ż nieco kad´┐Żub i skrzyd´┐Ża po czym zwr´┐Żci´┐Ż si´┐Ż do Bronis´┐Żawa ´┐Żurakowskiego: "No Panie Bronku - niech Pan zrobi z tego samolot..." I tak oto w grudniu 1936 roku narodzi´┐Ż si´┐Ż projekt nowej konstrukcji, kt´┐Żra p´┐Żniej otrzyma´┐Ża oznaczenie RWD-17.

Data oblotu:
14 sierpnia 1937

Wyprodukowano:
30 sztuk

Konstruktor:
Bronis´┐Żaw ´┐Żurakowski

Projekty wst´┐Żpne:
Jerzy Drzewiecki
(wersja podstawowa)
Stanis´┐Żaw Rogalski
(wersja W)




Samolot treningowo-akrobacyjny

 

Mimo i´┐Ż wzorcem dla nowej maszyny by´┐Ż RWD-8, realizacja tego projektu nie by´┐Ża zadaniem ´┐Żatwym. Potrzebne by´┐Żo wykonanie wielu skomplikowanych oblicze´┐Ż. Tu z pomoc´┐Ż Bronis´┐Żawowi ´┐Żurakowskiemu po´┐Żpieszy´┐Ż Leszek Dul´┐Żba. Kolejnym problemem by´┐Żo u´┐Życie stali chromomolibidenowej zamiast stosowanej w RWD-8 stali w´┐Żglowej. Inowacja ta poci´┐Żgn´┐Ża za sob´┐Ż konieczno´┐Ż´┐Ż wykonania prawie wszystkich rysunk´┐Żw od nowa. Rysunki op´┐Ż´┐Żtnienia samolotu sporz´┐Żdzi´┐Ż w wi´┐Żkszej cz´┐Żci Tadeusz Chyli´┐Żski.

Prototyp (SP-BMX) zosta´┐Ż sfinansowany ze sk´┐Żadek spo´┐Żecze´┐Żstwa tarnopolskiego1, zrzeszonego w LOPP. Oblata´┐Ż go 14 sierpnia 1937 roku Aleksander Onoszko.

"Samolot lata´┐Ż bardzo dobrze - wspomina A. Onoszko - ale nie mo´┐Żna go by´┐Żo wprowadzi´┐Ż w korkoci´┐Żg. Pr´┐Żby w locie z tym samolotem kosztowa´┐Ży mnie wiele wysi´┐Żku. I tak: p´┐Żtle robi´┐Ż doskonale, beczki niezbyt ch´┐Żtnie, natomiast nie mo´┐Żna go by´┐Żo wprowadzi´┐Ż w korkoci´┐Żg; nawet gdy stawia´┐Żem go na ogonie, spada´┐Ż na ´┐Żeb, zwi´┐Żksza´┐Ż pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż i na tym si´┐Ż ko´┐Żczy´┐Żo. Po zmianie k´┐Żt´┐Żw kraw´┐Żdzi natarcia skrzyd´┐Ża samolot, aczkolwiek niech´┐Żtnie, wchodzi´┐Ż w korkoci´┐Żg. Wykona´┐Żem w´┐Żwczas co najmniej dziesi´┐Ż´┐Ż lot´┐Żw - a po ka´┐Żdym wprowadzano poprawki - nim uzyskano w´┐Ża´┐Żciwy k´┐Żt kraw´┐Żdzi natarcia skrzyd´┐Ża." Pr´┐Żby zdatno´┐Żci prototypu przeprowadzono w ITL w pa´┐Żdzierniku tego samego roku.

14 maja 1938 roku przemys´┐Żowiec warszawski Julian Glass z´┐Żo´┐Ży´┐Ż na r´┐Żce prezesa LOPP, gen. Berbeckiego, zadatek w wysoko´┐Żci 50 000 z´┐Żotych na ufundowanie trzech egzemplarzy RWD-17. Na pocz´┐Żtku lipca zadatki na kolejne samoloty ofiarowali przedstawiciele ziemi radomszcza´┐Żskiej (10 000 z´┐Żotych) i dyrekcja biura sprzeda´┐Ży wyrobów Fabryk Jutowych (15 000 z´┐Żotych). Z ko´┐Żcem pa´┐Żdziernika do grona darczy´┐Żców do´┐Ż´┐Żczy´┐Ż w´┐Ża´┐Żciciel cukrowni "Wielu´┐Ż" in´┐Ż. Maurycy Przeworski przkazuj´┐Żc LOPP rekordow´┐Ż sum´┐Ż 100 900 z´┐Żotych.

Tak du´┐Że zainteresowanie nowymi samolotami sprawi´┐Żo, ´┐Że ju´┐Ż mi´┐Żdzy 13 lipca a 11 sierpnia 1938 roku LOPP zam´┐Żwi´┐Ża pierwsz´┐Ż seri´┐Ż dziesi´┐Żciu egzemplarzy RWD-17. Cztery z nich otrzyma´┐Ży silniki "Gipsy Major"2, za´┐Ż pozosta´┐Że sze´┐Ż´┐Ż - "Walter Major 4". Trzy pierwsze samoloty z tej serii, (SP-BNZ, SP-BOA i SP-BOB), ufundowane wspomnianego wcze´┐Żniej przemys´┐Żowca Juliana Glassa, zosta´┐Ży przekazane Zarz´┐Żdowi G´┐Ż´┐Żwnwmu LOPP w dniu 9 pa´┐Żdziernika w Warszawie. W ceremonii, która rozpocz´┐Ża si´┐Ż o godzinie 1200, pr´┐Żcz fundatora i jego rodziny, udzia´┐Ż wzieli m. in. gen. Leon Berbecki, prezes i cz´┐Żonkowie Aeroklubu Warszawskiego, przedstawiciele Dow´┐Żdztwa Lotnictwa oraz dyrektor DWL - Jerzy W´┐Żdrychowski. Na zako´┐Żczenie uroczysto´┐Żci por. Jan G´┐Żbicki wykona´┐Ż na jednym z ofiarowanych samolotów pokaz akrobacji.

27 listopada biskup podlaski, ks. dr Henryk Prze´┐Żdziecki, dokona´┐Ż po´┐Żwiecenia RWD-17 "Sieldczanin" przeznaczonego dla Szko´┐Ży Pilotów w ´┐Żwidniku. 7 grudnia tego samego roku, na terenie ´┐Żódzkiej fabryki "Gentleman" SA odby´┐Żo si´┐Ż przekazanie jednego egzemplarza RWD-17 (SP-BOF) zako´┐Żczone pokazem akrobacji wykonanym na nowym samolocie. Kilka dni pó´┐Żniej, 15 grudnia, Zarz´┐Żdy Cukrowni "J´┐Żzef´┐Żw", "Micha´┐Ż´┐Żw", "Wielu´┐Ż" i "Gos´┐Żawice" uroczy´┐Żcie podarowa´┐Ży LOPP trzy ufundowane przez siebie maszyny tego typu: SP-BOD, SP-BOE oraz SP-BOJ.

Ze wspomnianej wy´┐Żej serii RWD-17 cztery egzemplarze trafi´┐Ży do Szko´┐Ży Pilot´┐Żw w ´┐Żwidniku (SP-BOD, -BOE, -BOJ i prawdopodobnie -BOG), dwa do Aeroklubu Warszawskiego (SP-BNZ, -BOA), dwa do Aeroklubu Lwowskiego (SP-BOB, -BOC) i jeden do Szko´┐Ży Pilot´┐Żw w Bielsku (SP-BOF). W tym samym roku jedna maszyna tego typu trafi´┐Ża tak´┐Że do Aeroklubu ´┐Żl´┐Żskiego. By´┐Ż to prawdopodobnie egzemplarz nosz´┐Żcy znaki rejestracyjne SP-BOH. Dalsze pr´┐Żby prowadzone jeszcze w lecie 1938 roku przez Janusza ´┐Żurakowskiego wykaza´┐Ży, ´┐Że samolot nieprawid´┐Żowo wykonuje niesterowane figury akrobacyjne. Jedn´┐Ż z przyczyn tego stanu rzeczy by´┐Żo zastosowanie grubego profilu samostatecznego IAW-140, takiego samego jak w RWD-8. Witold Rychter lec´┐Żc na prototypie RWD-17 wpad´┐Ż nawet w p´┐Żaski korkoci´┐Żg! Szcz´┐Żliwym zbiegiem okoliczno´┐Żci uda´┐Żo mu si´┐Ż odzyska´┐Ż panowanie nad samolotem i bezpiecznie wyl´┐Żdowa´┐Ż przed wytw´┐Żrni´┐Ż.

W tym samym roku Bronis´┐Żaw ´┐Żurakowski opracowa´┐Ż wed´┐Żug koncepcji Stanis´┐Żawa Rogalskiego wersj´┐Ż wodn´┐Ż samolotu oznaczon´┐Ż RWD-17 W. Prototyp tej wersji (SP-BPB) oblata´┐Ż 15 czerwca 1938 Eugeniusz Przysiecki. Maszyna by´┐Ża w´┐Żwczas wyposa´┐Żona w powozie ko´┐Żowe. RWD-17 W posiada´┐Ż uniwersalne okucia umo´┐Żliwiaj´┐Żce u´┐Żywanie samolotu zar´┐Żwno na p´┐Żywakach jak i na podwoziu ko´┐Żowym.

Mi´┐Żdzy 7 a 12 pa´┐Żdziernika tego samego roku, samolot przeszed´┐Ż w Pucku udane cho´┐Ż trudne pr´┐Żby startu i l´┐Żdowania na p´┐Żywakach. Nast´┐Żpnie w okresie od 24 pa´┐Żdzernika do 3 grudnia przeprowadzono na nim w ITL-u pr´┐Żby z podwoziem ko´┐Żowym. W wyniku tych bada´┐Ż, 10 stycznia 1939 roku ITL wyda´┐Ż o RWD-17 W opini´┐Ż pozytywn´┐Ż. W marcu 1939 roku prototyp wszed´┐Ż do pr´┐Żbnej eksploatacji w Morskim Dywizjonie Lotniczym.

W celu poprawienia w´┐Ża´┐Żciwo´┐Żci pilota´┐Żowych samolotu, Bronis´┐Żaw ´┐Żurakowski opracowa´┐Ż dla RWD-17 nowy p´┐Żat o zw´┐Żonych trapezowych ko´┐Żcach i o jeden metr wi´┐Żkszej rozpi´┐Żto´┐Żci. Zosta´┐Ż on zainstalowany na prototypie SP-BMX pod koniec 1938 roku. W ten spos´┐Żb powsta´┐Ża kolejna wersja samolotu oznaczona RWD-17 bis (lub RWD-17 b). Tak zmodyfikowany samolot wykonywa´┐Ż ju´┐Ż poprawnie pe´┐Żn´┐Ż akrobacj´┐Ż.

W pierwszej po´┐Żowie 1939 roku wyprodukowano drug´┐Ż seri´┐Ż 13-tu RWD-17 (SP-BOL do SP-BOZ)3, w tym trzy egzemplarze (SP-BOO, SP-BOW i SP-BOY) w wersji RWD-17 bis. Niestety nie wszystkie maszyny tej serii trafi´┐Ży przed wybuchem wojny do aeroklub´┐Żw. Samolot SP-BOO, oblatany 1 kwietnia 1939 roku, by´┐Ż prototypem wersji wojskowej RWD-17 bis. 19 lipca 1939 na egzemplarzu SP-BOY przeprowadzono  w ITL pr´┐Żby w locie z silnikiem Cirrus Major, przystosowanym do lotu odwr´┐Żconego. Ta wersja samolotu wyposa´┐Żona by´┐Ża w fotokarabin K-28, dwa wyrzutniki bomb oraz przyrz´┐Żdy celownicze.

25 lutego 1939 roku Komitet ´┐Żwirki i Wigury zam´┐Żwi´┐Ż w DWL dla Kierownictwa Marynarki Wojennej seri´┐Ż pi´┐Żciu RWD-17 W. Drewniane p´┐Żywaki do tych egzemplarzy zosta´┐Ży na zlecenie DWL wykonane w Warsztatach Szybowcowych Antoniego Kocjana. Samoloty te oblata´┐Ż Eugeniusz Przysiecki: 16 sierpnia nr 311, 23 sierpnia nr 312 i 313, a 25 sierpnia nr 314 i 315. Dwa z nich mia´┐Ży wej´┐Ż´┐Ż w sk´┐Żad Morskiego Dywizjonu Lotniczego w Pucku, a kolejne trzy przeznaczone by´┐Ży dla Rzecznej Eskadry Lotniczej kt´┐Żr´┐Ż w´┐Ża´┐Żnie tworzono w Pi´┐Żsku. Seryjne RWD-17 W posiada´┐Ży specjalne zabezpieczenie antykorozyjne. Ich stateczniki pionowe nie by´┐Ży powi´┐Żkszone jak w prototypie.

Latem tego samego roku lotnictwo wojskowe z´┐Żo´┐Ży´┐Żo zam´┐Żwienie na 120 sztuk RWD-17 bis (50 pewne z opcj´┐Ż na 70 nast´┐Żpnych). W sierpniu 1939 roku trwa´┐Ży przygotowania do ich produkcji. Poniewa´┐Ż DWL nie by´┐Żo przystosowane do budowy tak du´┐Żej serii samolot´┐Żw, powsta´┐Ż plan rozbudowy fabryki. Realizacj´┐Ż tych ambitnych plan´┐Żw przekre´┐Żli´┐Ż jednak wybuch wojny. Rozpocz´┐Żcie dostaw RWD-17 bis dla wojska planowano na pierwszy kwarta´┐Ż 1940 roku.

W tym samym czasie Warsztaty rozpocz´┐Ży, na  zam´┐Żwienie SEPEWE, budow´┐Ż jednego egzemplarza RWD-17 bis (nr. fabr. 346) na eksport do Egiptu. Najprawdopobniej nie zdo´┐Żano go uko´┐Żczy´┐Ż przed wybuchem wojny.

W chwili wybuchu wojny na terenie DWL znajdowa´┐Ży si´┐Ż cztery cywilne RWD-17 (SP-BMX, -BOW, -BOY, -BOZ) oraz pi´┐Ż´┐Ż wy´┐Żej wspomnianych RWD-17 W. Samoloty o numerach fabrycznych 313 i 315 wojsko odebra´┐Żo w piewszych dniach wojny, ale nie dotar´┐Ży one nigdy do Morskiego Dywizjonu Lotniczego w Pucku. Pozosta´┐Że siedem maszyn zosta´┐Żo szcz´┐Żliwie ewakuowanych do Rumunii, gdzie by´┐Ży u´┐Żytkowane przez kilka lat. Ponadto do tego kraju trafi´┐Ży cztery aeroklubowe RWD-17 (SP-BOH, -BOJ, -BOU i -BOX).

Jeden RWD-17 (SP-BOG) zosta´┐Ż wykorzystany podczas wrze´┐Żniowych dzia´┐Ża´┐Ż wojennych jako samolot ´┐Ż´┐Żcznikowy 56. Eskadry Obserwacyjnej. Rankiem 12 wrze´┐Żnia samolot ten, pilotowany przez por. obs. Mieczys´┐Żawa Gorze´┐Żskiego, wystartowa´┐Ż z lotniska w Bi´┐Żce Szlacheckiej z zadaniem przekazania rozkazu gen. Sosnkowskiego dla dow´┐Żdztwa Armii "Krak´┐Żw". Niestety, podczas l´┐Żdawania na zbombardowanym lotnisku w ´┐Żwidniku pilot rozbi´┐Ż maszyn´┐Ż, kt´┐Żra w stanie uszkodzonym zosta´┐Ża p´┐Żniej przej´┐Żta przez Niemc´┐Żw.

Inny RWD-17, pilotowany przez Wojciecha Matza, wykonywa´┐Ż mi´┐Żdzy 22 a 28 wrze´┐Żnia loty dla Grupy Operacyjnej Dubno. Do D´┐Żwi´┐Żska na ´┐Żotwie ewakuowano dwa samoloty tego typu (SP-BOS i SP-BOT) nale´┐Ż´┐Żce do Aeroklubu Wile´┐Żskiego. Samolot SP-BOE zosta´┐Ż porzucony na lotnisku Lw´┐Żw-Skni´┐Ż´┐Żw i tym sposobem trafi´┐Ż zapewne w r´┐Żce Rosjan.

Prototyp RWD-17 W (SP-BPB) zamaskowano ze z´┐Żo´┐Żonymi skrzyd´┐Żami w lesie w okolicach Juraty. Dzi´┐Żki temu zabiegowi maszyna nie zosta´┐Ża zniszczona przez Luftwaffe. O ´┐Żwicie 30 wrze´┐Żnia 1939 por. mar. Ignacy Billewicz uruchomi´┐Ż ocala´┐Ży p´┐Żatowiec i wystartowa´┐Ż z D´┐Żugiej Mielizny w Zatoce Puckiej z zamiarem dotarcia do Szwecji. Niestety, gdy tylko RWD-17W przelecia´┐Ż nad p´┐Żwyspem jego silnik nagle zatrzyma´┐Ż si´┐Ż. Pozbawiony nap´┐Żdu samolot wpad´┐Ż do morza. Powodem wypadku by´┐Żo nieprawid´┐Żowe prze´┐Ż´┐Żczenie zbiornik´┐Żw paliwa przez pilota, kt´┐Żry dotychczas lata´┐Ż tylko na szybowcach. Por. Billewicz zosta´┐Ż uratowany.

´┐Ż´┐Żcznie z prototypami wykonano 30 egzemplarzy RWD-17 r´┐Żnych wersji.

Pozbawiony skrzyde´┐Ż samolot o numerze fabrycznym 315 zosta´┐Ż odnaleziony w roku 1945 w Poznaniu. Do dzi´┐Ż zachowa´┐Ż si´┐Ż jedynie jego silnik.

Jak donosi´┐Żo 4 marca 1947 roku "´┐Życie Warszawy", planowano repatriowa´┐Ż z Rumunii do Polski dwa egzemplarze RWD-17. Niestety plany te ostatecznie nie zosta´┐Ży zrealizowane.

   

Przypisy:

1 W zwi´┐Żzku z tym na prawej burcie prototypu wymalowano napis "TARNOPOL". Zachowany materia´┐Ż ikonograficzny pokazuje te´┐Ż, ´┐Że na lewej burcie samolotu widnia´┐Ż zagadkowy napis "DAR ZIEMI OLKUSKIEJ". Nie wiadomo kiedy i jak d´┐Żugo si´┐Ż tam znajdowa´┐Ż. Wygl´┐Żd liter pozwala przypuszcza´┐Ż, ´┐Że zosta´┐Ż on naniesiony w DWL.

2 By´┐Ży to samoloty o numerach fabrycznych 268, 269, 270 i 277.

3 Pierwszy samolot z tej serii, nosz´┐Żcy numer fabryczny 289 i rejestracj´┐Ż SP-BOW, LOPP zam´┐Żwi´┐Ża 11 sierpnia 1938. Zosta´┐Ż on wyposa´┐Żony w silnik "Gipsy Major".

 

Czasopisma:

Nowy Dziennik - 15.12.1938

 


   

Dane techniczne RWD-17:

Rozpi´┐Żto´┐Ż´┐Ż:
wersja bis:
10,0 m
11,0 m
  Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż minimalna: 80 km/h
D´┐Żugo´┐Ż´┐Ż:
wersja W:
7,7 m
7,8 m
  Wznoszenie:
wersja W:
wersja bis:
 4,5 m/s
3,3 m/s
5,3 m/s
Wysoko´┐Ż´┐Ż:
wersja W:
2,45 m
3,75 m
  Pu´┐Żap:
wersja W:
wersja bis:
 4500 m
3600 m
5700 m
Powierzchnia no´┐Żna:
wersja bis:
18,7 m2
... m2
  Zasi´┐Żg:
wersja W:
wersja bis:
 680 km
500 km
650 km
Masa w´┐Żasna:
wersja W:
511 kg
610 kg
  Rozbieg: ... m
Masa u´┐Żyteczna:
wersja W:
289 kg
290 kg
  Dobieg: ... m
Masa ca´┐Żkowita:
wersja W:
800 kg
900 kg
  Zu´┐Życie paliwa:
wersja W:
28 l/h
35 l/h
Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż maksymalna:
z silnikiem Gipsy Major:
wersja W:
wersja bis:
195 km/h
205 km/h
170 km/h
210 km/h
  Maksymalny czas trwania lotu:
wersja W:
4 h
3,2 h
Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż przelotowa:
wersja W:
wersja bis:
165 km/h
145 km/h
178 km/h
  Silnik Walter Major 4 o mocy:
wersja W: Bramo Sh-14a
wersja bis: Cirrus Major
130 KM
180 KM
150 KM
UWAGA: Ci´┐Żar samolotu do akrobacji ograniczony do 749 kg.
 
Czas wznoszenia na wysoko´┐Ż´┐Ż 1000 m: 4 min. 10 s.

Cena samolotu: 35 000 - 36 250 z´┐Ż.

 

Teksty i opracowanie: (c) 2004 - 2017, Robert Gujski.
Przy opracowywaniu tektu wykorzystano wspomnienia Bronis´┐Żawa ´┐Żurakowskiego przygotowane przez Krzysztofa ´┐Żurakowskiego
Wszelkie prawa zastrze´┐Żone. Wszelkiego rodzaju kopiowanie, bez zgody autora, zabronione.