RWD-19

RWD-19

Data oblotu:
Pa´┐Żdziernik 1938

Wyprodukowano:
1 sztuk´┐Ż

Konstruktorzy:
Jerzy Drzewiecki
Tadeusz Chyli´┐Żski

Jerzy Drzewiecki
Tadeusz Chylinski


Samolot rekordowy

 

Pod koniec 1936 roku Jerzy Drzewiecki rozpocz´┐Ż´┐Ż prac´┐Ż nad projektem wst´┐Żpnym samolotu rajdowego przeznaczonego do pobicia rekordu odleg´┐Żo´┐Żci. Zamierzano w ten spos´┐Żb powr´┐Żci´┐Ż do "dewuelowskiej" tradycji odnoszenia sukces´┐Żw na arenie mi´┐Żdzynarodowej. Ponadto konstrukcja, mia´┐Ża pos´┐Żu´┐Ży´┐Ż wytw´┐Żrni do zebrania danych na temat du´┐Żych pr´┐Żdko´┐Żci przelotowych. W pracach konstruktorskich, które ruszy´┐Ży w sierpniu nast´┐Żpnego roku, Jerzemu Drzewieckiemu pomaga´┐Ż Tadeusz Chyli´┐Żski. Opracowa´┐Ż on p´┐Żat tego nowego samolotu. Dla uzyskania lepszego op´┐Żywu kad´┐Żuba miejsca cz´┐Żonk´┐Żw za´┐Żogi umieszczono w uk´┐Żadzie tandem.

RWD-19

Nowa konstrukcja DWL otrzyma´┐Ża oznaczenie RWD-19. Zajmowa´┐Żo si´┐Ż ni´┐Ż w przybli´┐Żeniu 6 - 10 pracownik´┐Żw biura konstrukcyjnego. Projekt inspirowany by´┐Ż francuskimi samolotami budowanymi przez firm´┐Ż "Caudron", kt´┐Żre w drugiej po´┐Żowie lat trzydziestych bra´┐Ży udzia´┐Ż w wielu interesuj´┐Żcych rajdach i przelotach. Ze wzgl´┐Żdu na ´┐Żwczesny brak zapotrzebowania na samoloty rajdowe Do´┐Żwiadczalne Warsztaty Lotnicze pocz´┐Żtkowo nie planowa´┐Ży uruchomienia produkcji seryjnej RWD-19.

Poniewa´┐Ż w latach 1937 - 1938 g´┐Ż´┐Żwny wysi´┐Żek Warsztat´┐Żw koncentrowa´┐Ż si´┐Ż na usuwaniu wad i usterek samolotu rozpoznawczego RWD-14 "Czapla", prace nad RWD-19 uleg´┐Ży znacznemu op´┐Żnieniu. Rysunek ofertowy nowego p´┐Żatowca powsta´┐Ż na pocz´┐Żtku 1938 roku.

Przy trwaj´┐Żcej ponad osiem miesi´┐Żcy budowie prototypu pracowa´┐Żo 10 - 14 robotnik´┐Żw. Zosta´┐Ż on oblatany w pa´┐Żdzierniku 1938 roku przez Eugeniusza Przysieckiego. Okaza´┐Ż si´┐Ż by´┐Ż maszyn´┐Ż do´┐Ż´┐Ż trudn´┐Ż w pilota´┐Żu. Ponadto da´┐Ży o sobie zna´┐Ż inne mankamenty. ´┐Żrodkowa cz´┐Ż´┐Ż skrzyd´┐Ża, wykonana ze spawanych rur stalowych, okaza´┐Ża si´┐Ż ci´┐Ższa ni´┐Ż przypuszczano, co mia´┐Żo ujemny wp´┐Żyw na ud´┐Żwig samolotu. Zbyt ma´┐Żo uwagi po´┐Żwi´┐Żcono r´┐Żwnie´┐Ż uzyskaniu nale´┐Żytej g´┐Żadko´┐Żci i r´┐Żwno´┐Żci powierzchni p´┐Żatowca. Wszystkie te czynniki sprawi´┐Ży, ´┐Że uzyskana przez samolot pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż maksymalna by´┐Ża o kilkanascie kilometr´┐Żw na godzin´┐Ż ni´┐Ższa od spodziewanej.

3 grudnia ukaza´┐Ż si´┐Ż w prasie niewielki artyku´┐Ż w którym RWD-19 zosta´┐Ż opisany jako samolot przeznaczony do ... dalekiej turystyki. O planach pobicia rekordu odleg´┐Żo´┐Żci nie wspomniano natomiast ani s´┐Żowem. Zamieszczone przy tej okazji szczegó´┐Ży konstrukcji maszyny oraz jej spodziewane wysokie osi´┐Żgi wskazuj´┐Ż na to, ´┐Że konstruktorzy i kierownictwo DWL zrezygnowali ju´┐Ż wtedy z dalszych przygotowa´┐Ż do bicia rekordu odleg´┐Żo´┐Żci i podj´┐Żli prób´┐Ż wykorzystania swojej nowej maszyny do innych celów. Dotar´┐Ża ju´┐Ż zapewne do DWL wiadomo´┐Ż´┐Ż o zamiarach dokonania pobicia podobnego rekordu na niemieckim samolocie Arado Ar-79, który mia´┐Ż lepsze osi´┐Żgi od RWD-19.

RWD-19

I rzeczywi´┐Żcie, jeszcze w tym samym miesi´┐Żcu, a ´┐Żci´┐Żlej w dniach 29 - 31 grudnia niemieccy piloci Horst Pulkowski i Rudolf Jenett dokonali na zmodyfikowanym egzempla´┐Żu Arado Ar-79A V2 (D-EHCR), wyposa´┐Żonym w dodatkowe zbiorniki paliwa (520 litrów w tyle kad´┐Żuba i 106 litrów pod kad´┐Żubem), rekordowego przelotu z libijskiego Bengazi do po´┐Żo´┐Żonego w pó´┐Żnocnych Indiach miasta Gaya, pokonuj´┐Żc bez l´┐Żdowania odleg´┐Żo´┐Ż´┐Ż 6903 kilometrów. Nast´┐Żpnie lotnicy udali si´┐Ż w dalsz´┐Ż podró´┐Ż - tym razem podzielon´┐Ż ju´┐Ż na etapy - i 16 stycznia 1939 roku dotarli a´┐Ż do Sydney, co w sumie dawa´┐Żo ´┐Ż´┐Żczny dystans ponad 20'000 kilometrów. Niestety, w drodze powrotnej wydarzy´┐Ża sie tragedia. 10 lutego, podczas wykonywania lotu pokazowego nad Madrasem, dosz´┐Żo do zderzenia w powietrzu z s´┐Żpem, w wyniku czego samolot rozbi´┐Ż si´┐Ż. Horst Pulkowski i jego indyjski pasa´┐Żer ponie´┐Żli ´┐Żmier´┐Ż.

Przed ko´┐Żcem 1938 roku prototyp zosta´┐Ż pomalowany na kolor wi´┐Żniowy i otrzyma´┐Ż rejestracj´┐Ż SP-BPD. Wiele wskazuje na to, ´┐Że w Do´┐Żwiadczalnych Warsztatach Lotniczych, przez pewien czas, powa´┐Żnie rozwa´┐Żano nawet uruchomienie produkcji seryjnej nowego samolotu. Nadal reklamowano bowiem w prasie RWD-19 jako samolot przeznaczony do dalekich podró´┐Ży. Kolejn´┐Ż ciekawostk´┐Ż pozostaje fakt umieszczenia krótkiego opisu i fotografii RWD-19 w wydanym przez LOPP w 1939 roku "Informatorze pilota turystycznego". W ksi´┐Ż´┐Żeczce tej, b´┐Żd´┐Żcej kieszonkowym poradnikiem przeznaczonym dla ka´┐Żdego polskiego pilota turystycznego, maszyna zosta´┐Ża przedstawiona nie jako samolot rekordowy ale jako dwumiejscowy szybki samolot turystyczny. Wspomniany wy´┐Żej opis brzmia´┐Ż nast´┐Żpuj´┐Żco:

"Sloty na ca´┐Żej rozpi´┐Żto´┐Żci p´┐Żatów na kraw´┐Żdzi natarcia, lotki szczelinowe. Sloty automatycznie otwierane. Mi´┐Żdzy lotkami i pod kad´┐Żubem klapy, otwierane jednym ruchem przy pomocy r´┐Żcznej d´┐Żwigni. Klapy jednocze´┐Żnie otwarte ze slotami pozwalaj´┐Ż na bardzo strome podchodzenie do l´┐Żdowania. Sterowanie podwójne. Baga´┐Żnik umieszczony za tylnym siedzeniem."

14 stycznia 1939 roku Do´┐Żwiadczalne Warsztaty Lotnicze zorganizowa´┐Ży dla grupy licz´┐Żcej oko´┐Żo trzydziestu dziennikarzy, pokaz swoich najnowszych konstrukcji, do´┐Ż´┐Żczaj´┐Żc do nich równie´┐Ż RWD-19. Zabieg odniós´┐Ż pozytywny skutek. Moc wra´┐Że´┐Ż sprawi´┐Ża, ´┐Że redaktorzy szybko i ochoczo rozpisali si´┐Ż na ´┐Żamach swoich dzienników o tym co ujrzeli na Ok´┐Żciu, ubieraj´┐Żc przy okazji najnowsze dzie´┐Żo Jerzego Drzewieckiego i Tadeusza Chyli´┐Żskiego w "turystyczne" oraz "szkoleniowe" szaty:

"Na szczególn´┐Ż uwag´┐Ż zas´┐Żuguje najnowszy prototyp - RWD-19. Jest to dolnop´┐Żat dwumiejscowy, konstrukcji mieszanej, z silnikiem o mocy 120 - 130 KM. Siedzenia umieszczone s´┐Ż jedno za drugim, przez co samolot ma pi´┐Żkn´┐Ż rasow´┐Ż sylwetk´┐Ż. Skrzyd´┐Ża samolotu na ca´┐Żej rozpi´┐Żto´┐Żci posiadaj´┐Ż sloty. Mi´┐Żdzy lotkami i pod kad´┐Żubem znajduj´┐Ż si´┐Ż klapy. Mimo du´┐Żej szybko´┐Żci (260 km na godz.) przy zastosowaniu slotów i klap, samolot ten mo´┐Że l´┐Żdowa´┐Ż na najmniejszych l´┐Żdowiskach. Hamulce na ko´┐Żach daj´┐Ż mu du´┐Ż´┐Ż zwrotno´┐Ż´┐Ż na ziemi.

Ten szybki, rasowy samolot sportowo - turystyczny jest jednocze´┐Żnie dobrym samolotem szkolnym przej´┐Żciowym na szybkie samoloty wojskowe. Niew´┐Żtpliwie znajdzie on szerokie zastosowanie w aeroklubach i szko´┐Żach lotniczych."

"Nie przeszed´┐Ż jeszcze oficjalnych prób w I.T.L. najnowszy prototyp Do´┐Żwiadczalnych Warsztatów Lotniczych - RWD-19, dwumiejscowy samolot sportowy. Lata´┐Ż na nim dr Przysiecki, rozwijaj´┐Żc maksymaln´┐Ż szybko´┐Ż´┐Ż, nast´┐Żpnie l´┐Żduj´┐Żc z minimaln´┐Ż szybko´┐Żci´┐Ż, bardzo krótko i wykazuj´┐Żc jednocze´┐Żnie du´┐Ż´┐Ż zwrotno´┐Ż´┐Ż na ziemi, dzi´┐Żki zastosowanym hamulcom. "

"W czasie pokazu na Ok´┐Żciu ogóln´┐Ż uwag´┐Ż zwraca´┐Ż RWD-19, najm´┐Żodsze dziecko Do´┐Żwiadczalnych Warsztatów Lotniczych. Jest to szybki samolot turystyczny, zaopatrzony w silnik 130 HP i odznacza si´┐Ż stosunkowo du´┐Ż´┐Ż szybko´┐Żci´┐Ż. RWD-19 jest rozwini´┐Żciem konstrukcyjnym RWD-13, ale - co trzeba podkre´┐Żli´┐Ż - rozwini´┐Żciem bardzo ´┐Żmia´┐Żym. Kiedy uniós´┐Ż si´┐Ż w gór´┐Ż ciemno - wi´┐Żniowy ptak, pilotowany przez dr Przysieckiego, dostrzegli´┐Żmy ju´┐Ż w jego sylwetce du´┐Że ró´┐Żnice z RWD-13. Kszta´┐Żt skrzyde´┐Ż do z´┐Żudzenia przypomina´┐Ż '´┐Żosia', nies´┐Żychana zwrotno´┐Ż´┐Ż za´┐Ż dawa´┐Ża wra´┐Żenie, ´┐Że patrzymy na maszyn´┐Ż akrobacyjn´┐Ż.

RWD-19 rozwija szybko´┐Ż´┐Ż do 270 km/godz., jest wi´┐Żc zupe´┐Żnym unikatem w´┐Żród samolotów turystycznych.

Gdy po szeregu ewolucji, po zademonstrowaniu lotu na pe´┐Żnym gazie RWD-19 schodzi´┐Ż do l´┐Żdowania, spostrzegli´┐Żmy jeszcze jedn´┐Ż inowacj´┐Ż w jego konstrukcji, a mianowicie p´┐Żaszczyzny oporowe, wysuwane ze skrzyde´┐Ż. L´┐Żdowanie odby´┐Żo si´┐Ż niemal 'na dwugroszówce'. Samolot momentalnie straci´┐Ż szybko´┐Ż´┐Ż i zaraz po zetkni´┐Żciu z ziemi´┐Ż, zatrzyma´┐Ż si´┐Ż."

"I wreszcie ostatnio wypuszczony prototyp Do´┐Żwiadczalnych Zak´┐Żadów Lotniczych - RWD-19. Jest to dolnop´┐Żat o b. w´┐Żskim kad´┐Żubie i wielu ulepszeniach konstrukcyjnych. Silnik o mocy 120 - 130 KM pozwala na rozwijanie szybko´┐Żci ok. 280 km/godz. Zasi´┐Żg do 1300 km. Samolot ten da niew´┐Żtpliwie satysfakcj´┐Ż 'rasowym' sportowcom lotniczym, zapewniaj´┐Żc jednoczesnie trening przed lotami na szybkich aparatach wojskowych. RWD-19 po przebyciu prób fabrycznych odchodzi obecnie na egzamin do Instytutu Technicznego Lotnictwa."
RWD-19

Zgodnie z tym co napisano w gazetach prototyp zosta´┐Ż wkrótce przekazany do bada´┐Ż w ITL. Uko´┐Żczono je w pierwszym kwartale tego samego roku. Tymczasem w po´┐Żowie lutego 1939 roku Sekcja lotnicza Ko´┐Ża Mechaników studentów Politechniki Warszawskiej wystosowa´┐Ża do Ministerstwa Spraw Wojskowych, Ministerstwa Komunikacji oraz do LOPP memoria´┐Ż postuluj´┐Żcy zakup dla celów szkoleniowych czterech RWD-8, dwóch B´┐Żków, dwóch RWD-17 oraz ... dwóch RWD-19.

Prototyp samolotu pozosta´┐Ż w wytwórni a´┐Ż do wybuchu wojny. Prawdopodobie ze wzgl´┐Żdu na niesprawno´┐Ż´┐Ż techniczn´┐Ż nie zosta´┐Ż ewakuowany z Ok´┐Żcia we wrze´┐Żniu 1939 roku i uleg´┐Ż zniszczeniu. By´┐Ż mo´┐Że to w´┐Ża´┐Żnie RWD-19 by´┐Ż tym samolotem, który zosta´┐Ż spalony na terenie wytwórni przez pracowników DWL w pa´┐Żdzierniku 1939 roku.

Pomimo ´┐Że RWD-19 by´┐Ż samolotem niezbyt udanym i nie spe´┐Żniaj´┐Żcym ca´┐Żkowicie oczekiwa´┐Ż konstruktr´┐Żw, przyczyni´┐Ż si´┐Ż on jednak do zdobycia do´┐Żwiadcze´┐Ż, kt´┐Żre wykorzystano przy budowie samolotu dyspozycyjnego RWD-18.

 

Czasopisma:

Polska Zbrojna nr. 334 - 03.12.1938

´┐Żo´┐Żnierz Polski - 21.12.1938

Polska Zbrojna nr. 17 - 17.01.1939

Czas nr 17 - 17.01.1939

Dobry Wieczór - Kurjer Czerwony nr. 15 - 15.01.1939

Kurjer Warszawski nr. 23 - 23.01.1939

Kurjer Warszawski nr. 45 - 14.02.1939

   
   

Dane techniczne RWD-19

Rozpi´┐Żto´┐Ż´┐Ż: 9,7 m   Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż minimalna: 72 km/h
D´┐Żugo´┐Ż´┐Ż: 7,4 m   Wznoszenie:  4,6 m/s
Wysoko´┐Ż´┐Ż: 2,1 m   Pu´┐Żap:  5000 m
Powierzchnia no´┐Żna: 12 m2   Zasi´┐Żg:  1300 km
Masa w´┐Żasna: 580 kg   Rozbieg: 155 m
Masa u´┐Żyteczna: 320 kg   Dobieg: ... m
Masa ca´┐Żkowita: 900 kg   Zu´┐Życie paliwa: 28 l/h
Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż maksymalna: 260 km/h   Maksymalny czas trwania lotu: 6,4 h
Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż przelotowa: 233 km/h   Silnik Gipsy Major o mocy: 130 KM


Teksty i opracowanie: (c) 2005 - 2019, Robert Gujski.
Wszelkie prawa zastrze´┐Żone. Wszelkiego rodzaju kopiowanie, bez zgody autora, zabronione.