HISTORIA DO´┐ŻWIADCZALNYCH WARSZTAT´┐ŻW LOTNICZYCH
RWD-9

RWD-9

Data oblotu:
4 grudnia 1933

Wyprodukowano:
9 sztuk

Konstruktorzy:
Stanis´┐Żaw Rogalski
Jerzy Drzewiecki

Stanislaw Rogalski
Jerzy Drzewiecki


Samolot sportowo-zawodniczy

 

Po sukcesie Franciszka ´┐Żwirki i Stanis´┐Żawa Wigury w Chalenge'32 zaistnia´┐Ża potrzeba przygotowania nast´┐Żpcy RWD-6 na kolejne tego rodzaju zawody maj´┐Żce si´┐Ż odby´┐Ż za dwa lata. Do prac nad nowym typem samolotu, kt´┐Żry otrzyma´┐Ż oznaczenie RWD-9, in´┐Żynierowie Stanis´┐Żaw Rogalski i Jerzy Drzewiecki przyst´┐Żpili ju´┐Ż na jesieni 1932 roku. By´┐Ż to jednak projekt wst´┐Żpny poniewa´┐Ż szczeg´┐Żowy regulamin zawod´┐Żw konstruktorzy otrzymali dopiero w maju 1933 roku. Wynika´┐Żo z niego, m. in. ´┐Że kabina ma posiada´┐Ż cztery miejsca zamiast dw´┐Żch, oraz ´┐Że zastosowany ma by´┐Ż silnik o dwukrotnie wi´┐Żkszej mocy ni´┐Ż w RWD-6. Aby sprosta´┐Ż tym wymogom, nowy samolot musia´┐Ż otrzyma´┐Ż konstrukcj´┐Ż mocniejsz´┐Ż od swojego poprzednika. Konieczne by´┐Żo r´┐Żwnie´┐Ż zagwarantowanie dostatecznej sztywno´┐Żci skr´┐Żtnej skrzyde´┐Ż, by wyeliminowa´┐Ż niebezpiecze´┐Żstwo oderwania si´┐Ż ich podczas lotu. Pami´┐Żtano bowiem o wypadku Jerzego Drzewieckiego jak i o katastrofie Franciszka ´┐Żwirki.

RWD-9

Prototyp RWD-9 uko´┐Żczono 8 pa´┐Żdziernika 1933 r. Jego skrzyd´┐Ża by´┐Ży wyposa´┐Żone w sloty i lotki nieszczelinowe, ale nie posiada´┐Ży klap. Ze wzgl´┐Żdu na z´┐Że warunki pogodowe maszyna zosta´┐Ża oblatana przez Kazimierza Chorzewskiego dopiero 4 grudnia. "Samolot by´┐Ż jeszcze nie wyko´┐Żczony, nie malowany, z nowym nie znanym nam, pi´┐Żknym ameryka´┐Żskim silnikiem rz´┐Żdowym Menasco Buccaneer 265 KM." - wspomina pilot do´┐Żwiadczalny DWL - "Po paru jazdach po lotnisku bez oderwania si´┐Ż od ziemi wystartowa´┐Żem do 15-minutowego, bardzo ostro´┐Żnego lotu, maj´┐Żcego na celu zapoznanie si´┐Ż z samolotem i sprawdzenie prawid´┐Żowo´┐Żci i skuteczno´┐Żci dzia´┐Żania ster´┐Żw. Na odprawie sprawozdawczej w biurze konstrukcyjnym opinia moja z oblatania zosta´┐Ża przyj´┐Żta z zadowoleniem a uwagi krytyczne posz´┐Ży do opracowania w biurze konstrukcyjnym i na monta´┐Ż." Z´┐Ża pogoda nadal nie ust´┐Żpowa´┐Ża. Nie by´┐Żo wyboru: z rozpocz´┐Żciem pr´┐Żb w locie trzeba by´┐Żo poczeka´┐Ż jeszcze ca´┐Ży miesi´┐Żc. Poniewa´┐Ż przewidziany dla RWD-9 nowy silnik gwiazdowy konstrukcji in´┐Ż. Stanis´┐Żawa Nowku´┐Żskiego nie by´┐Ż jeszcze gotowy, konstruktorzy zdecydowali si´┐Ż zastosowa´┐Ż tymczasowo silnik rz´┐Żdowy Menasco. Przy wielu zaletach mia´┐Ż on jednak jedn´┐Ż powa´┐Żn´┐Ż wad´┐Ż: przy nag´┐Żym zwi´┐Żkszaniu obrot´┐Żw zach´┐Żystywa´┐Ż si´┐Ż, nie pozwalaj´┐Żc na du´┐Że zwi´┐Żkszenie pr´┐Żdko´┐Żci. Na szcz´┐Żcie Warsztaty otrzyma´┐Ży wkr´┐Żtce czeski silnik gwiazdowy Walter Bora i ju´┐Ż 22 stycznia Kazimierz Chorzewski wykona´┐Ż na prototypie RWD-9 pierwszy lot z nowym nap´┐Żdem.

W trakcie  prac nad RWD-9 konstruktorzy z DWL zaprojektowali, b´┐Żd´┐Ż zastosowali wiele ulepsze´┐Ż konstrukcyjnych. Jednym z nich by´┐Ży lotki typu "Friese". Do sprawdzenia ich skuteczno´┐Żci w locie, zw´┐Żaszcza przy ma´┐Żych pr´┐Żdko´┐Żciach, u´┐Żyto prototypu RWD-8 (nr fabr. 62). Pr´┐Żby wypad´┐Ży pomy´┐Żlnie i nowe lotki zosta´┐Ży zainstalowane na RWD-9. Dzia´┐Żanie ich nie mog´┐Żo jednak zagwarantowa´┐Ż dostatecznej sterowno´┐Żci poprzecznej samolotu podczas niskiego lotu z pr´┐Żdko´┐Żci´┐Ż minimaln´┐Ż. Aby sprosta´┐Ż tej sytuacji, postanowiono wykorzysta´┐Ż interceptory. Problem polega´┐Ż na tym, ´┐Że konstruktorzy nie posiadali ´┐Żadnych informacji odno´┐Żnie rozmiar´┐Żw tego urz´┐Żdzenia. Dlatego te´┐Ż podczas pierwszych pr´┐Żb interceptory okaza´┐Ży si´┐Ż zbyt du´┐Że, co powodowa´┐Żo ich nadmiern´┐Ż skuteczno´┐Ż´┐Ż i wywo´┐Żywa´┐Żo gwa´┐Żtowne przechy´┐Ży samolotu o 90 stopni w prawo lub w lewo w stosunku do jego osi pod´┐Żu´┐Żnej. Pilot do´┐Żwiadczalny DWL, Kazimierz Chorzewski, mia´┐Ż trudno´┐Żci z opanowaniem samolotu. Dopiero rozp´┐Żdzenie maszyny unieruchamia´┐Żo interceptory i pozwala´┐Żo na powr´┐Żt do po´┐Żo´┐Żenia poziomego za pomoc´┐Ż lotek. Dowiedziawszy si´┐Ż o tym, in´┐Ż. Jerzy Drzewiecki postanowi´┐Ż osobi´┐Żcie sprawdzi´┐Ż zaobserwowane zjawisko. Kazimierz Chorzewski pozosta´┐Ż na lotnisku, obserwuj´┐Żc jak nieszcz´┐Żsny konstruktor hu´┐Żta´┐Ż si´┐Ż w samolocie na wysoko´┐Żci 1200 metr´┐Żw. Po wyl´┐Żdowaniu opinia Drzewieckiego o interceptorach okaza´┐Ża si´┐Ż o wiele gorsza od opinii oblatywacza. Dopiero po zmniejszeniu ich wielko´┐Żci z 100 x 8 cm na 25 x 4 cm reakcje RWD-9 na poprzeczne wychylanie dr´┐Ż´┐Żka sterowego okaza´┐Ży si´┐Ż ca´┐Żkowicie poprawne.

RWD-9

Poniewa´┐Ż prototyp klap nie posiada´┐Ż, mo´┐Żna przypuszcza´┐Ż, ´┐Że opisane powy´┐Żej pr´┐Żby interceptor´┐Żw przeprowadzane by´┐Ży na pierwszym seryjnym egzemplarzu RWD-9 (nr fabr. 90), kt´┐Żry wykona´┐Ż sw´┐Żj pierwszy lot 22 lutego 1934 roku. Sze´┐Ż´┐Ż miesi´┐Żcy p´┐Żniej otrzyma´┐Ż on znaki rejestracyjne SP-DRF. Nied´┐Żugo potem fabryka otrzyma´┐Ża pierwszy egzemplarz polskiego silnika GR-760. Zainstalowano go na prototypie. Pierwszy lot RWD-9 z nowym nap´┐Żdem mia´┐Ż miejsce 5 marca 1934 roku.

Zesp´┐Ż DWL w´┐Żo´┐Ży´┐Ż wiele wysi´┐Żku w opracowanie aerodynamiki kad´┐Żuba. Wsp´┐Żpracowano ´┐Żci´┐Żle z in´┐Ż. Czes´┐Żawem Bie´┐Żkiem z Instytutu Aerodynamicznego. Wykonywa´┐Ż on dmuchania aerodynamiczne modelu samolotu zmieniaj´┐Żc profil kad´┐Żuba za pomoc´┐Ż plasteliny. Pr´┐Żby te in´┐Ż. Bieniek wykonywa´┐Ż po po´┐Żudniu. Otrzymane wyniki motocyklista zawozi´┐Ż nazajutrz rano do DWL. Tam wed´┐Żug jego wskaz´┐Żwek modyfikowano kad´┐Żub i przeprowadzano pr´┐Żby w locie, po czym kurier udawa´┐Ż si´┐Ż do instytutu i przekazywa´┐Ż otrzymane rezultaty.

R´┐Żwnie´┐Ż dzi´┐Żki pomocy in´┐Ż. Bie´┐Żka uda´┐Żo si´┐Ż konstruktorom tak opracowa´┐Ż mechanizacj´┐Ż skrzyde´┐Ż, by klapy i sloty wychyla´┐Ży si´┐Ż samoczynnie po przekroczeniu przez samolot pewnego k´┐Żta natarcia, nie powoduj´┐Żc przy tym ´┐Żadnych wstrz´┐Żs´┐Żw. Wychylenie klap i slot´┐Żw uruchamia´┐Żo jednocze´┐Żnie mechanizm sterowania interceptorami. Zastosowano r´┐Żwnie´┐Ż lotki szczelinowe. Tak zmodifikowany samolot zosta´┐Ż oblatany 4 maja 1934 roku.

RWD-9

Pocz´┐Żtkowo do oszklenia przodu kabiny RWD-9 planowano u´┐Ży´┐Ż szyb p´┐Żaskich. Przeprowadzone pr´┐Żby w locie wykaza´┐Ży jednak ich ma´┐Ż´┐Ż odporno´┐Ż´┐Ż na nap´┐Żr si´┐Ż aerodynamicznych. Zmodyfikowano wi´┐Żc nieznacznie konstrukcj´┐Ż przodu kad´┐Żuba i zastosowano szyby wypuk´┐Że.

Wkr´┐Żtce przyst´┐Żpiono do budowy siedmiu egzemplarzy RWD-9: pi´┐Żciu dla Polski (nr. fabr. 95 - SP-DRA, nr. fabr. 96 - SP-DRC, nr. fabr. 97 - SP-DRB, nr. fabr. 99 - SP-DRD, nr. fabr. 100 - SP-DRE) i dw´┐Żch dla Czechos´┐Żowacji (nr. fabr. 98 - OK-AMD, nr. fabr. 101 - OK-AMC). Samoloty te oblatano mi´┐Żdzy majem a lipcem 1934 roku. Maszyny SP-DRC, SP-DRD, SP-DRE i SP-DRF otrzyma´┐Ży silniki Skoda GR-760, natomiast pozosta´┐Że Walter Bora. W sumie wykonano sze´┐Ż´┐Ż egzemplarzy silnika GR-760. Dwa z nich zosta´┐Ży uszkodzone podczas pr´┐Żb na hamowni, a wszystkie pozosta´┐Że zainstalowano na samolotach. Nie by´┐Żo wi´┐Żc silnik´┐Żw rezerwowych co oznacza´┐Żo, ´┐Że jakakolwiek powa´┐Żniejsza usterka silnika konstrukcji Stanis´┐Żawa Nowku´┐Żskiego zmusi´┐Żaby za´┐Żog´┐Ż do wycofania si´┐Ż z Challenge. Decyduj´┐Żc si´┐Ż na taki nap´┐Żd dla RWD-9 kierownictwo i konstruktorzy DWL podj´┐Żli si´┐Ż pewnego ryzyka poniewa´┐Ż samolot i silnik by´┐Ży konstruowane jednocze´┐Żnie. Tego rodzaju rozwi´┐Żzanie dawa´┐Żo jednak mo´┐Żliwo´┐Ż´┐Ż doskonalszego dostosowania nap´┐Żdu do maszyny. Wed´┐Żug K. Kaliny pocz´┐Żtkowo nie brano pod uwag´┐Ż zastosowania silnik´┐Żw GR-760 na RWD-9. Zosta´┐Ży one na nich zainstalowane na pro´┐Żb´┐Ż in´┐Ż. Nowku´┐Żskiego.

RWD-9

Jak pisze w swoich pami´┐Żtnikach Stanis´┐Żaw Prauss, RWD-9 nie by´┐Ż ´┐Żatwy w pilota´┐Żu. Gdy samolot przechodzi´┐Ż badania w ITL-u, in´┐Ż. Szczepan Grzeszczyk pokaza´┐Ż mu szereg sytuacji, w kt´┐Żrych ma´┐Żo do´┐Żwiadczony pilot m´┐Żg´┐Ż ´┐Żatwo straci´┐Ż panowanie nad maszyn´┐Ż. Przed Challenge dosz´┐Żo zreszt´┐Ż do dw´┐Żch wypadk´┐Żw na RWD-9: w po´┐Żowie sierpnia Henryk Skrzypi´┐Żski1 rozbi´┐Ż podczas treningu egzemplarz SP-DRB uszkadzaj´┐Żc lewe skrzyd´┐Żo i prz´┐Żd kad´┐Żuba. Samolot uda´┐Żo si´┐Ż na czas wyremontowa´┐Ż. Mniej szcz´┐Żcia mia´┐Ż natomiast czeski pilot Pavel Pochop. Jego OK-AMC uleg´┐Ż wypadkowi na dwa dni przed rozpocz´┐Żciem imprezy. Uszkodzenia by´┐Ży wi´┐Żksze ani´┐Żeli w przypadku Skrzypi´┐Żskiego. W tej sytuacji nie by´┐Żo ju´┐Ż mo´┐Żliwo´┐Żci dokonania odpowiedniej naprawy przed zawodami i w Challenge wzi´┐Ż´┐Ż udzia´┐Ż tylko jeden czechos´┐Żowacki RWD-9.

Challenge'34 rozpocz´┐Ż´┐Ż si´┐Ż 28 sierpnia. Program zawod´┐Żw obejmowa´┐Ż szereg pr´┐Żb technicznych, lot okr´┐Żny przez Europ´┐Ż i p´┐Żnocn´┐Ż Afryk´┐Ż, oraz pr´┐Żb´┐Ż pr´┐Żdko´┐Żci maksymalnej. Ostatecznie wzi´┐Żo w nim udzia´┐Ż siedem samolot´┐Żw RWD-9:

Numer
fabryczny
Wersja
Numer
startowy
Znaki
rejestracyjne
Pilot Mechanik Lokata
98
RWD-9w
54
OK-AMD
Jan Anderle Jan Bina
8
99
RWD-9s
71
SP-DRD
Jerzy Bajan Gustaw Pokrzywka
1
100
RWD-9s
72
SP-DRE
Jan Buczy´┐Żski Wiktor Rogalski
7
95
RWD-9w
73
SP-DRA
Stefan Florianowicz Leon Zamiara
(21)
90
RWD-9s
74
SP-DRF
Tadeusz Karpi´┐Żski Adam Gaw´┐Żda
(20)
96
RWD-9s
75
SP-DRC
Stanis´┐Żaw P´┐Żonczy´┐Żski Stanis´┐Żaw Zi´┐Żtek
2
97
RWD-9w
76
SP-DRB
Henryk Skrzypi´┐Żski Micha´┐Ż Lorenc
15

Na pocz´┐Żtek przeprowadzono pr´┐Żby techniczne samolot´┐Żw. Pierwszym sukcesem RWD-9 okaza´┐Ża si´┐Ż, przeprowadzona na Ok´┐Żciu pr´┐Żba pr´┐Żdko´┐Żci minimalnej, polegaj´┐Żca na przeleceniu odcinka 800 metr´┐Żw z wiatrem i pod wiatr z mo´┐Żliwie jak najmniejsz´┐Ż pr´┐Żdko´┐Żci´┐Ż. Jako wynik przyjmowano ´┐Żredni´┐Ż obu przelot´┐Żw. Konkurencj´┐Ż t´┐Ż wygra´┐Ż Jerzy Bajan na SP-DRD osi´┐Żgaj´┐Żc 54,14 km/h. Zaraz za nim uplasowa´┐Ż si´┐Ż Jan Andrele na OK-AMD z wynikiem 55,24 km/h. Najgorzej natomiast wypad´┐Ż Jan Buczy´┐Żski - 59,92 km/h. Pr´┐Żba startu na o´┐Żmiometrow´┐Ż bramk´┐Ż, rozegrana 3. wrze´┐Żnia na Lotnisku Mokotowskim, przynios´┐Ża drugie miejsce Jerzemu Bajanowi, startuj´┐Żcemu z odleg´┐Żo´┐Żci 76,1 metr´┐Żw. W konkurencji tej pierwsz´┐Ż lokat´┐Ż zdoby´┐Ż Czech Vojtech Zacek, kt´┐Żry na swoim Aero A.200 zdo´┐Ża´┐Ż pokona´┐Ż przeszkod´┐Ż z odleg´┐Żo´┐Żci 74,5 metr´┐Żw.

RWD-9

Kolejn´┐Ż konkurencj´┐Ż by´┐Ża rozegrana nast´┐Żpnego dnia pr´┐Żba l´┐Żdowania za przeszkod´┐Ż. Tym razem szcz´┐Żcie dopisa´┐Żo Tadeuszowi Karpi´┐Żskiemu, kt´┐Żry uzyska´┐Ż drugie miejsce l´┐Żduj´┐Żc w odleg´┐Żo´┐Żci 76,9 od bramki. Wyczyn ten zako´┐Żczy´┐Ż si´┐Ż niemal ca´┐Żkowitym "zgnieceniem" podwozia. Nie spowodowa´┐Żo to jednak ´┐Żadnego uszkodzenia samolotu. Wystarczy´┐Żo bowiem chwyci´┐Ż go za skrzyd´┐Żo i rozbuja´┐Ż by podwozie powr´┐Żci´┐Żo do swojej normalnej pozycji.

6 wrze´┐Żnia og´┐Żoszono wyniki pr´┐Żby sk´┐Żadania i rozk´┐Żadania skrzyde´┐Ż. Siedem pierwszych miejsc zaj´┐Ży RWD-9, uzyskuj´┐Żc czasy od 44,4 (Henryk Skrzypi´┐Żski na SP-DRB) do 56,9 sekund (Jan Anderle na OK-AMD). Tym samym zosta´┐Ży zako´┐Żczone pr´┐Żby techniczne, kt´┐Żre by´┐Ży pierwsz´┐Ż cz´┐Żci´┐Ż Challenge'34.

RWD-9

Nast´┐Żpnego dnia, mi´┐Żdzy 500 a 530 rano, uczestnicy Challenge wystartowali do lotu okr´┐Żnego. Pomimo pochmurnej i mglistej pogody oraz padaj´┐Żcego deszczu, wszyscy dotarli bez przeszk´┐Żd do Kr´┐Żlewca. Tam jednak, przez dwie godziny obowi´┐Żzywa´┐Ż zakaz startu ze wzgl´┐Żdu na bardzo siln´┐Ż mg´┐Ż´┐Ż panuj´┐Żc´┐Ż na trasie przelotu. Dopiero o godzinie 10 zawodnicy udali si´┐Ż w dalsz´┐Ż podr´┐Ż do Berlina i Pary´┐Ża. Mi´┐Żdzy Berlinem a Koloni´┐Ż l´┐Żdowa´┐Ż przymusowo na SP-DRF Tadeusz Karpi´┐Żski poniewa´┐Ż w silniku jego samolotu zerwa´┐Ż si´┐Ż klin na wale nap´┐Żdzaj´┐Żcym iskrowniki i pomp´┐Ż oleju. Za´┐Żodze uda´┐Żo si´┐Ż naprawi´┐Ż usterk´┐Ż na miejscu. Lotnicy nie zdo´┐Żali jednak dotrze´┐Ż przed zapadni´┐Żciem nocy na lotnisko etapowe w Kolonii, trac´┐Żc w ten spos´┐Żb 60 ze 160 punkt´┐Żw otrzymanych przed rozpocz´┐Żciem lotu okr´┐Żnego.

Podobn´┐Ż awari´┐Ż mia´┐Ż na SP-DRC Stanis´┐Żaw P´┐Żonczy´┐Żski. Szcz´┐Żliwym zbiegiem okoliczno´┐Żci uda´┐Żo mu si´┐Ż j´┐Ż zauwa´┐Ży´┐Ż na lotnisku w Berlinie, co znacznie u´┐Żatwi´┐Żo napraw´┐Ż i zapobieg´┐Żo konieczno´┐Żci przymusowego l´┐Żdowania w przygodnym terenie. Pomimo du´┐Żego zachmurzenia panuj´┐Żcego na dalszym odcinku trasy, wszystkie pozosta´┐Że RWD-9 dotar´┐Ży tego dnia do Pary´┐Ża.

RWD-9

8 wrze´┐Żnia przywita´┐Ża zawodnik´┐Żw pi´┐Żkna poranna pogoda. Niestety utrzymywa´┐Ża si´┐Ż ona tylko do Bordeaux, gdzie lotnicy napotkali bardzo g´┐Żst´┐Ż mg´┐Ż´┐Ż. Spowodowa´┐Żo to wiele przymusowych l´┐Żdowa´┐Ż w okolicach lotniska, kt´┐Żrego nie spos´┐Żb by´┐Żo odnale´┐Ż´┐Ż. O tym jak dramatyczna to by´┐Ża sytuacja mo´┐Że ´┐Żwiadczy´┐Ż fakt, ´┐Że Jerzy Bajan z Gustawem Pokrzywk´┐Ż zdecydowali si´┐Ż l´┐Żdowa´┐Ż 35 kilometr´┐Żw od Bordeaux, na ma´┐Żym rynku na ´┐Żrodku kt´┐Żrego znajdowa´┐Ża si´┐Ż studnia. Dzi´┐Żki bogatej mechanizacji p´┐Żata i do´┐Żwiadczeniu pilota ten trudy manewr uda´┐Żo si´┐Ż wykona´┐Ż bezpiecznie i maszyna zatrzyma´┐Ża si´┐Ż w odleg´┐Żo´┐Żci dziesi´┐Żciu metr´┐Żw od pobliskiej kawiarenki. Historia nie m´┐Żwi czy lotnicy wst´┐Żpili do lokalu obok kt´┐Żrego "zaparkowali" sw´┐Żj samolot. Dwie godziny p´┐Żniej, gdy tylko warunki atmosferyczne uleg´┐Ży poprawie, SP-DRD prowadzony wprawn´┐Ż r´┐Żk´┐Ż kpt. Bajana wystartowa´┐Ż z rynku i odlecia´┐Ż w dalsz´┐Ż drog´┐Ż do Sewilli. Tego dnia dotar´┐Ży tam tak´┐Że czeski OK-AMD i polski SP-DRA. Jan Buczy´┐Żski na SP-DRE i Henryk Skrzypi´┐Żski na SP-DRB zanocowali w Madrycie. Ze wzgl´┐Żdu na uszkodzenia silnik´┐Żw poprzedniego dnia Tadeusz Karpi´┐Żski (SP-DRF) i Stanis´┐Żaw P´┐Żonczy´┐Żski (SP-DRC) dotarli tylko do Bordeaux. Op´┐Żnienie to pozwoli´┐Żo im jednak unikn´┐Ż´┐Ż z´┐Żej pogody, z kt´┐Żr´┐Ż wcze´┐Żniej musieli si´┐Ż zmaga´┐Ż wszyscy pozostali uczestnicy lotu.

Nast´┐Żpnego ranka Tadeusz Karpi´┐Żski i Stanis´┐Żaw P´┐Żonczy´┐Żski wystartowali wcze´┐Żnie rano aby mo´┐Żliwie jak najlepiej odrobi´┐Ż straty poprzednich dni. Czeka´┐Ż ich bowiem przelot nad Pirenejami. Tam SP-DRF Tadeusza Karpi´┐Żskiego natrafi´┐Ż na bardzo ci´┐Żkie warunki atmosferyczne. Zmusi´┐Ży one pilota do lotu okr´┐Żn´┐Ż i bardzo d´┐Żug´┐Ż tras´┐Ż mi´┐Żdzy Pau a Madrytem. W konsekwencji SP-DRF dotar´┐Ż bardzo p´┐Żno do Sewilli, co uniemo´┐Żliwi´┐Żo poprawienie zbyt ma´┐Żej ´┐Żredniej pr´┐Żdko´┐Żci uzyskanej w poprzednich dniach. Dlatego te´┐Ż za´┐Żoga postanowi´┐Ża wycofa´┐Ż si´┐Ż z zawod´┐Żw. By´┐Ża to niew´┐Żtpliwie ci´┐Żka strata dla polskiej ekipy, gdy´┐Ż Tadeusz Karpi´┐Żski by´┐Ż dotychczas obok Jerzego Bajana i Stanis´┐Żawa P´┐Żonczy´┐Żskiego jednym z trzech najlepszych zawodnik´┐Żw Challenge.

RWD-9

Nieco wi´┐Żcej szcz´┐Żcia mia´┐Ż Stanis´┐Żaw P´┐Żonczy´┐Żski, kt´┐Żry na swoim SP-DRC dotar´┐Ż tego dnia do Meknes. Wszystkie pozosta´┐Że RWD-9 dolecia´┐Ży do Algieru. Niestety, po przybyciu do celu Stefan Florianowicz i Leon Zamiara szukaj´┐Żc przyczyny nieregularnej pracy silnika ich samolotu odkryli na swoim SP-DRA p´┐Żkni´┐Żcie czopa wa´┐Żu korbowego. Naprawa usterki okaza´┐Ża si´┐Ż niemo´┐Żliwa, w skutek czego lotnicy musieli wycofa´┐Ż si´┐Ż z zawod´┐Żw pozostawiaj´┐Żc uszkodzony samolot na algierskim lotnisku Maison Blanche.

10 wrze´┐Żnia by´┐Ż dniem odpoczynku. Mechanicy wykorzystali ten czas na przegl´┐Żd techniczny samolot´┐Żw, a zw´┐Żaszcza na oczyszczanie silnik´┐Żw z pustynnego py´┐Żu. Tadeusz Karpi´┐Żski kontynuowa´┐Ż lot poza konkursem ...

Nast´┐Żpnego dnia wszyscy zawodnicy przelecieli z Algieru do Tunisu. Na trasie musieli pokona´┐Ż g´┐Żry Atlas, lec´┐Żc nad chmurami. L´┐Żdowanie w Tunisie odby´┐Żo w bardzo ci´┐Żkich warunkach, gdy´┐Ż pierwsze przyby´┐Że tam samoloty wznieci´┐Ży za sob´┐Ż ogromne tumany czerwonego py´┐Żu, zmuszaj´┐Żc tym samym nast´┐Żpne za´┐Żogi do l´┐Żdowania bez widoczno´┐Żci ziemi!

12 wrze´┐Żnia, pomimo pochmurnej pogody, wszystkie samoloty opu´┐Żci´┐Ży konytent afryka´┐Żski kieruj´┐Żc si´┐Ż na Palermo. Wymaga´┐Żo to 130-kilometrowego lotu nad morzem. Przed wieczorem wszyscy uczestnicy dotarli do Rzymu.

Kabina RWD-9

Kolejny dzie´┐Ż, podobnie jak poprzedni, powita´┐Ż zawodnik´┐Żw grub´┐Ż warstw´┐Ż chmur i deszczem. Pogoda taka trwa´┐Ża a´┐Ż do godzin popo´┐Żudniowych kiedy to wszystkie RWD-9 dotar´┐Ży do Zagrzebia. Nast´┐Żpny odcinek, przez Wiede´┐Ż i Brno do Pragi okaza´┐Ż si´┐Ż ju´┐Ż o wiele ´┐Żatwiejszy.

14 wrze´┐Żnia wszystkie RWD-9 za wyj´┐Żtkiem SP-DRF, lec´┐Żcego wytrwale poza konkursem, dotar´┐Ży bez przeszk´┐Żd przez Katowice, Lw´┐Żw i Wilno do Warszawy. Tadeusz Karpi´┐Żski zawita´┐Ż do stolicy dopiero nast´┐Żpnego dnia.

W niedziel´┐Ż, 16 wrze´┐Żnia, rozegrano ostatni´┐Ż konkurencj´┐Ż Challenge: pr´┐Żb´┐Ż pr´┐Żdko´┐Żci maksymalnej. Pr´┐Żba ta, o d´┐Żugo´┐Żci 297 kilometr´┐Żw przebiega´┐Ża na trasie Warszawa-Mokot´┐Żw - Nowosolna - G´┐Żowacz´┐Żw - Warszawa-Mokot´┐Żw. Samoloty startowa´┐Ży z lotniska Ok´┐Żcie i musia´┐Ży w ci´┐Żgu pi´┐Żciu minut przelecie´┐Ż nad lini´┐Ż startow´┐Ż na Lotnisku Mokotowskim. Kolejno´┐Ż´┐Ż start´┐Żw i ich odst´┐Żpy czasowe by´┐Ży tak u´┐Żo´┐Żone, by zwyci´┐Żzca tej ostatniej pr´┐Żby by´┐Ż jednocze´┐Żnie zwyci´┐Żzc´┐Ż ca´┐Żego turnieju. Punktualnie o godzinie 1600 lini´┐Ż mety przekroczy´┐Ż Jerzy Bajan na swoim SP-DRD. Na drugiej pozycji uplasowa´┐Ż si´┐Ż Stanis´┐Żaw P´┐Żonczy´┐Żski, lec´┐Żcy na SP-DRC. Si´┐Żdme miejsce zaj´┐Ż´┐Ż Jan Buczy´┐Żski na SP-DRE, ´┐Żsme Jan Anderle na OK-AMC a pi´┐Żtnaste Henryk Skrzypi´┐Żski na SP-DRB.

RWD-9

Wyniki Challenge wskazuj´┐Ż, ´┐Że polski sukces nale´┐Ży przypisa´┐Ż zar´┐Żwno udanej konstrukcji Do´┐Żwiadczalnych Warsztat´┐Żw Lotniczych, jak i doskona´┐Żemu silnikowi opracowanemu przez in´┐Ż. Stanis´┐Żawa Nowku´┐Żskiego2. Warto tu jeszcze nadmieni´┐Ż, ´┐Że stosunek pr´┐Żdko´┐Żci maksymalnej do pr´┐Żdko´┐Żci minimalnej samolotu wynosz´┐Żcy 5,1 jest do dzi´┐Ż dzie´┐Ż najlepszym wynikiem uzyskanym przez samoloty sportowe. Przygoda Jerzego Bajana i Gustawa Pokrzywki pod Bordeaux pokaza´┐Ża jak bardzo wa´┐Żn´┐Ż dla bezpiecze´┐Żstwa lot´┐Żw mo´┐Że okaza´┐Ż si´┐Ż bogata mechanizacja p´┐Żata u´┐Żatwiaj´┐Żca kr´┐Żtki start i l´┐Żdowanie w przgodnym terenie.

Losy samolot´┐Żw RWD-9 po Challenge by´┐Ży bardzo zr´┐Żnicowane i ciekawe. Samolot SP-DRA po uszkodzeniu silnika w Algierze zosta´┐Ż przetransportowany do Madrytu w celu dokonania naprawy. W roku 1935 naprawion´┐Ż maszyn´┐Ż naby´┐Ża Hiszpania. W lecie tego samego roku samolot ten otrzyma´┐Ż wojskow´┐Ż rejestracj´┐Ż EM-W46. U´┐Żywano go do nielegalnych lot´┐Żw kurierskich do Francji. 31 pa´┐Żdziernika 1936, podczas przelotu z Tuluzy do Barcelony, maszyna zosta´┐Ża rozbita ko´┐Żo Limoux. Pilot usi´┐Żowa´┐Ż wyl´┐Żdowa´┐Ż w przygodnym terenie, co zako´┐Żczy´┐Żo si´┐Ż kapota´┐Żem. W roku 1990 odnaleziono w miejscu wypadku kilka ocala´┐Żych cz´┐Żci samolotu. S´┐Ż to jedyne zachowane do dzi´┐Ż fragmenty RWD-9.

Drugim samolotem zakupionym przez Hiszpani´┐Ż by´┐Ż SP-DRB. Na tym egzemplarzu 13 czerwca 1935 roku Kazimierz Chorzewski przeszkoli´┐Ż hiszpa´┐Żskich pilot´┐Żw, kt´┐Żrzy tego samego udali si´┐Ż nabytym RWD-9 w drog´┐Ż powrotn´┐Ż. Dalsze losy tej maszyny nie s´┐Ż znane. Przypuszcza si´┐Ż, ´┐Że otrzyma´┐Ża ona rejestracj´┐Ż EM-W50.

Ster RWD-9

Egzemplarz nosz´┐Żcy znaki rejestracyjne SP-DRC zosta´┐Ż przekazany najsampierw do dyspozycji Aeroklubu Warszawskiego, a nast´┐Żpnie do Eskadry Treningowej 1. Pu´┐Żku Lotniczego w Warszawie. 16 lipca 1936 roku, gen. Gustaw Orlicz-Dreszer uda´┐Ż si´┐Ż nim w podr´┐Ż na powitanie swojej ´┐Żony powracaj´┐Żcej w´┐Ża´┐Żnie ze Stan´┐Żw Zjednoczonych na pok´┐Żadzie "M/S Pi´┐Żsudski". Samolot pilotowany przez kpt. Aleksandra ´┐Żagiewskiego rozbi´┐Ż si´┐Ż zaczepiaj´┐Żc skrzyd´┐Żem o powierzchni´┐Ż wody. Wszyscy pasa´┐Żerowie zgineli. Dok´┐Żadnej przyczyny katastrofy nie uda´┐Żo si´┐Ż dok´┐Żadnie ustali´┐Ż, a konstruktor´┐Żw nigdy nie dopuszczono do rozbitego wraka maszyny. Pojawi´┐Ży si´┐Ż spekulacje na temat sabota´┐Żu. Przypuszczalnym powodem wypadku by´┐Ż zbyt brawurowy pilota´┐Ż. Wed´┐Żug niekt´┐Żrych relacji, za sterami SP-DRC siedzia´┐Ż sam gen. Orlicz-Dreszer.

Samolot SP-DRD zosta´┐Ż wystawiony pod koniec 1934 roku na Mi´┐Żdzynarodowym Salonie Lotniczym w Pray´┐Żu. W nagrod´┐Ż za zwyci´┐Żztwo w Challenge, Jerzy Bajan otrzyma´┐Ż go na w´┐Żasno´┐Ż´┐Ż. Ze wzgl´┐Żdu jednak na zbyt du´┐Że koszty eksploatacji RWD-9 i jego 290-konnego silnika, kpt. Bajan naby´┐Ż w pa´┐Żdzierniku 1936 roku znacznie bardziej ekonomiczny RWD-13 (SP-BJN). Zwyci´┐Żzka maszyna trafi´┐Ża natomiast do Aeroklubu Warszawskiego. U´┐Żytkowano j´┐Ż tam do ko´┐Żca 1938 roku, po czym - zapewne ze wzgl´┐Żd´┐Żw ekonomicznych - odstawiono do hangaru, gdzie zosta´┐Ża zniszczona podczas Kampanii Wrze´┐Żniowej.

RWD-9

Do´┐Żwiadczalne Warsztaty Lotnicze zatrzyma´┐Ży dla siebie jedn´┐Ż RWD-9 o znakach SP-DRE. 14 wrze´┐Żnia 1935 roku, podczas otwarcia XXIII zawod´┐Żw o puchar Gordona Bennetta, Kazimierz Chorzewski dokona´┐Ż na Lotnisku Mokotowskim por´┐Żwnawczego l´┐Żdowania z wiatrakowcem Cierva C-30A (SP-ANN). Okaza´┐Żo si´┐Ż, ´┐Że d´┐Żugo´┐Ż´┐Ż dobiegu RWD-9 by´┐Ża niewiele wi´┐Żksza od dystansu jakiego potrzebowa´┐Ż wiatrakowiec! Samolot ten, pilotowany nadal przez Kazimierza Chorzewskiego, odlecia´┐Ż nast´┐Żpnego dnia do Pary´┐Ża, gdy´┐Ż zosta´┐Ż zakupiony przez francuski O´┐Żrodek Pr´┐Żb Lotniczych (Centre d´┐ŻEssai en Vol) w Villacoublay. Tam pilot DWL zademonstrowa´┐Ż m.in. mo´┐Żliwo´┐Żci kr´┐Żtkiego startu i l´┐Żdowania RWD-9. Maszyna zosta´┐Ża niebawem wpisana do francuskiego rejestru statk´┐Żw powietrznych, gdzie otrzyma´┐Ża znaki F-AKHE. Niestety, wiosn´┐Ż nast´┐Żpnego roku, podczas pr´┐Żby remontu, uszkodzono powa´┐Żnie jej silnik. By go umy´┐Ż, w´┐Żo´┐Żono go do roztworu kwasu, co spowodowa´┐Żo rozpuszczenie si´┐Ż element´┐Żw motoru wykonanych z elektronu. W tej sytuacji pozbawiony nap´┐Żdu samolot zosta´┐Ż skasowany.

Drugi prototyp RWD-9, nosz´┐Żcy znaki rejestracyjne SP-DRF, zosta´┐Ż przekazany do jednego z aeroklub´┐Żw lokalnych. Latem 1936 roku egzemplarz ten zosta´┐Ż rozbity przez ´┐Żwczesnego komendanta Wojskowego O´┐Żrodka Szybowcowego w Ustianowej - kpt. pil. Edwarda Peterka. Wed´┐Żug realcji naocznego ´┐Żwiadka maszyna startowa´┐Ża z pola po´┐Żo´┐Żonego przy hangarach i s´┐Żsiaduj´┐Żcego z lini´┐Ż kolejow´┐Ż. Gdy tylko wzbi´┐Ża si´┐Ż w powietrze, zosta´┐Ża niespodziewanie przyduszona do ziemi i wpad´┐Ża na pobliski pag´┐Żrek. W wyniku uderzenia samolot uleg´┐Ż ca´┐Żkowitemu zniszczeniu, silnik spad´┐Ż na tory a ´┐Żmig´┐Żo ´┐Żci´┐Żo rosn´┐Żce obok drzewo. Pilot i towarzysz´┐Żcy mu mechanik zostali lekko poturbowani nie odnosz´┐Żc wi´┐Żkszych obra´┐Że´┐Ż.

RWD-9

Pierwszy z czechos´┐Żowackich RWD-9, OK-AMC, wyremontowano wkr´┐Żtce po zawodach. U´┐Żywa´┐Żo go Ministerstwo Spraw Wewn´┐Żtrznych do ko´┐Żca 1938 roku. 31 pa´┐Żdziernika 1939 samolot ten zosta´┐Ż on przej´┐Żty przez Niemc´┐Żw. Drugi egzemplarz, OK-AMD, r´┐Żwnie´┐Ż przeznaczony do dyspozycji MSW, pozostwa´┐Ż w u´┐Żytku do 1 grudnia 1937 roku, po czym zosta´┐Ż sprzedany. Dalsze losy tej maszyny nie s´┐Ż znane. Obydwa czechos´┐Żowacke RWD-9 pilotowane by´┐Ży przez lotnik´┐Żw wojskowych.

Pierwszy prototyp RWD-9 pozosta´┐Ż w hangarze wytw´┐Żrni. W roku 1937 przebudowano go na egzemplarz do´┐Żwiadczalny i nadano oznaczenie RWD-20. Po zako´┐Żczeniu pr´┐Żb z samolotu wymontowano silnik. Pozbawiony nap´┐Żdu RWD-20 uleg´┐Ż zniszczeniu we wrze´┐Żniu 1939 roku.

 

Przypisy:

1 Henryk Skrzypi´┐Żski zosta´┐Ż zamordowany w Katyniu w 1940 roku.

2 Silnik Skoda GR-760 mia´┐Ż 94 cm ´┐Żrednicy i wa´┐Ży´┐Ż 147 kg.


   

Dane techniczne RWD-9 S:

Rozpi´┐Żto´┐Ż´┐Ż: 11,64 m   Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż minimalna: 54 km/h
D´┐Żugo´┐Ż´┐Ż: 7,6 m   Wznoszenie:  6,1 m/s
Wysoko´┐Ż´┐Ż: 2,03 m   Pu´┐Żap:
wersja W:
 7000 m
6000 m
Powierzchnia no´┐Żna: 16 m2   Zasi´┐Żg:
wersja W:
 800 km
735 km
Masa w´┐Żasna: 560 kg   Rozbieg: 55 m
Masa u´┐Żyteczna: 230 kg   Dobieg: 54 m
Masa ca´┐Żkowita: 790 kg   Zu´┐Życie paliwa: 25 l/h
Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż maksymalna:
wersja W:
281 km/h
250 km/h
  Maksymalny czas trwania lotu:
wersja W:
3,25 h
3,5 h
Pr´┐Żdko´┐Ż´┐Ż przelotowa:
wersja W:
215 km/h
255 km/h
  Silnik Skoda GR-760 o mocy:
wersja W: Walter Bora
290 KM
260 KM

Cena samolotu: 64 000 z´┐Ż.


Teksty i opracowanie: (c) 2004 - 2015, Robert Gujski.
Wszelkie prawa zastrze´┐Żone. Wszelkiego rodzaju kopiowanie, bez zgody autora, zabronione.

Autor pragnie podzi´┐Żkowa´┐Ż Piotrowi Wo´┐Żniakowi za udost´┐Żpnienie materia´┐Ż´┐Żw, kt´┐Żre pozwoli´┐Ży uzupe´┐Żni´┐Ż niniejsz´┐Ż monografi´┐Ż.